PREMIUMChallenge

Christien mocht 30 dagen niet liegen: “Mijn jongste vroeg meteen wie mijn lievelingskind was”

Een maand lang niet liegen, zo moeilijk is dat toch niet? Nou, wél voor journalist Christien Jansen die normaal gesproken niet vies is van leugentjes om bestwil.

Christien Jansen

Een mail van chef Nienke popt op in mijn mailbox. Mijn hart maakt een sprongetje, meestal heeft ze leuke opdrachten. Snel open ik de mail en ik voel inderdaad een kleine sprong, maar dan van stress: of ik de challenge ‘30 dagen lang de waarheid vertellen’ wil aangaan. Poeh…

Op keiharde leugens of mijn tong inslikken om de lieve vrede te bewaren, zul je mij niet snel betrappen. Zo heb ik jaren geleden bij het uitnodigingsbeleid voor mijn huwelijk vrienden zo ernstig voor het hoofd gestoten dat het met velen nooit meer goed is gekomen. Met smoesjes daarentegen strooi ik alsof het confetti is, omdat ze het leven een stuk eenvoudiger maken.

Alsof de duvel ermee speelt, kwam vlak voor Nienkes mail nóg een mailtje binnen: een uitnodiging voor een borrel met medewerkers van het kantoor dat ik huur. Nou ben ik dol op borrels, maar borrelen met deze groep – mwah, nee, geen zin.

Sjoemeldrang

De mail bevatte een RSVP om mijn komst te bevestigen. Normaal zou ik terugmailen met een smoesje, maar ja, die challenge hè? Ik besluit er een nachtje over te slapen. Als ik wakker word, heb ik de oplossing voor de borrel: ik reageer gewoon niet. Laf ja, maar geen leugen. Dus mail ik Nienke dat ik ga voor dertig dagen lang de waarheid. Al durf ik er vergif op in te nemen dat het een onmogelijke opgave is.

Een Google-rondje leert dat liegen een hardnekkige menselijke eigenschap is. We liegen allemaal, van leugentjes om bestwil tot moedwillig misleiden, vervalsen, frauderen en manipuleren. Dat hoort bij onze persoonlijkheid, onze overlevingsdrang en de sociale codes. Onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Bella DePaulo toont aan dat in één op de vier gesprekken wordt gelogen. De Amerikaanse psycholoog Jeff Hancock komt uit op een gemiddelde van 1,6 leugens per dag.

Op volkskrant.nl lees ik dat volgens wetenschapper Andreas Wismeijer sociaal vaardige mensen vaker en beter liegen. Mensen liegen om hun plek in de groep te behouden en ze zijn ‘evolutionair begiftigd’ om te sjoemelen met de waarheid. Al vanaf een jaar of vier kunnen kinderen misleiden en manipuleren. In sociaal verkeer fungeren kleine leugens als smeerolie. Dat laatste herken ik maar al te goed.

Week 1 - “Zie je wel, ik kan dit”

Op dag één vertel ik de man waarmee ik bezig ben. Eigenlijk verwacht ik dat hij me direct het vuur aan de schenen zal leggen met vragen als: ‘Vind je me nog wel aantrekkelijk?’, ‘Ben je weleens vreemdgegaan?’, ‘Zou je nu weer met me trouwen?’ en ‘Met wie zou je een beschuitje willen eten?’ Ik kom goed weg, hij neemt het ter kennisgeving aan. Wat in overeenstemming is met wat ik lees op de site van Psychologie Magazine: tegen onze partner liegen we het minst. Uitgezonderd in het beginstadium van de relatie, dan schijnen we dat in bijna de helft van de gesprekken te doen.

Verderop in de week gaan mijn zus en ik naar een tante, een fietstocht van 55 kilometer. Als ik haar ophaal, schrik ik van haar outfit. “Goeie combinatie, hè?”, zegt ze stralend, wijzend op haar kleding. Ik haal even adem, recht mijn rug en zeg: “Nee Mariek, sorry. Dit kan echt niet. Alles detoneert en die schoenen zijn gewoon lelijk.” Ze kan het bijna niet geloven. Hoe dan wel? Waarna de hele kast overhoop wordt gehaald en we een uur (!) later dan gepland vertrekken. Ai, ai. Ik moet een bericht naar onze tante sturen, maar ik kan moeilijk vertellen over het kledingdebacle, we zijn immers geen vijftien meer. Ik app haar dat we helaas te laat zijn vertrokken – de waarheid – waarna er een appje terugkomt met: ‘Doe maar rustig aan hoor’.

De rest van de week verloopt zonder gekkigheid. In mijn nopjes sluit ik de eerste week af. Zie je wel, ik kan dit.

Week 2 - “Regelrechte milieuverrader”

Op mijn vrije woensdag zit in m’n uppie gelukkig te wezen in mijn strandhuis. Een van de strandbuurvrouwen komt bij me zitten en vertelt enthousiast dat ze net terug is uit Egypte en volgende week vertrekt naar de Dominicaanse Republiek, ze moest er echt even uit. Mijn hemel, weer zo iemand die het woord vliegschaamte niet kent terwijl het in mijn woordenboek dikgedrukt staat.

Dat gevlieg om niks, ik vind daar wat van. Als in: alleen in uiterste noodzaak en niet voor dit soort onzin. Wees blij met je strandhuis en rust hier uit, zou ik willen snauwen. Zeg ik dit hardop? Begin ik een verhandeling over vliegen en de impact op het milieu? Nee. Niets van dat al. Als een Judas hoor ik mezelf dingen zeggen als: ja, natuurlijk, hm-hm, o, lekker joh.

Een regelrechte milieuverrader ben ik, wat voelt dit slecht. Al komen direct na haar vertrek gedachtes op als: in deze community ben ik de vreemde eend in de bijt, ik moet haar te vriend houden. Ik kon niet anders. En: als zij zich zo onbewust is van het milieu, wie ben ik dan om haar de les te lezen?

Om duidelijkheid te krijgen over mijn faux pas bel ik psycholoog Jean-Pierre van de Ven en vertel wat er net is gebeurd. Waarna hij fijntjes uitlegt dat het goedpraten van dit gedrag exact is wat mensen doen die gelogen hebben. “Je hebt jezelf in bescherming genomen door de waarheid te offeren. In die strandgemeenschap hoor jij er voor je gevoel niet bij, en om dat niet te hoeven voelen pas je je aan de ander aan. Je doet jouw waarheid geweld aan en om je niet schuldig te hoeven voelen, verzin je redenen waarmee je je gedrag goedpraat.”

Heeft liegen eigenlijk ook invloed op je psyche? Van de Ven: “Wie te vaak een leugen herhaalt, kan die zelf gaan geloven. Dat geeft uiteindelijk een gevoel van vervreemding, ook in contact met anderen. Lieg je te veel, dan kun je daar uiteindelijk somber en angstig van worden.”

Week 3 - “Met de billen bloot”

Donderdag krijg ik een appje van een vriendin. Ze gaat met een groepje naar een cabaretvoorstelling, er is een kaartje over en vooraf gaan ze ergens eten. Of ik zin en tijd heb. Tijd toevallig wel, maar geen zin, wederom omdat ik niet wil verkeren met een aantal mensen uit dit groepje. Ga ik dat eerlijk zeggen? Nee, ik ga niet moedwillig mensen kwetsen. Dus antwoord ik: ‘Dankjewel voor de uitnodiging, maar ik sla even over. Veel plezier!’

Echt eerlijk is het misschien niet, maar toch ben ik tevreden want ik heb niet gelogen. Inmiddels is mij overduidelijk dat het vooral in het sociale verkeer lastig is om oprecht te zijn. Zo ook tijdens de zeswekelijkse afspraak met mijn broers en zus waar ineens wordt gevraagd: “Hoe staat het met de Oekraïners die jullie gaan opvangen via Takecarebnb?”

Vrij snel na het uitbreken van de oorlog schreven we ons in en we zijn goedgekeurd, maar inmiddels hebben de man en ik besloten dit voorlopig voor ons uit te schuiven. Wat ik niet van de daken schreeuw, want daar schaam ik me voor. Nu moet ik met de billen bloot. Ik vertel van onze keuze en leg uit hoe en wat. De reacties zijn begripvol, waardoor ik me gesteund en verbonden voel met mijn familie. Het voelt schoon en fris dat ik eerlijk ben geweest.

Ik merk dat het leven overzichtelijker wordt als je gewoon de waarheid vertelt, als je niet hoeft te onthouden wat je wel of niet tegen iemand hebt gezegd. Iets wat Van de Ven herkent: “Als je durft te voelen wat je voelt – help, ik word misschien buitengesloten als ik de waarheid vertel – en durft te staan voor wie je bent, kan dat voelen als een opluchting, een bevrijding. Wie je bent en waar je voor staat wegstoppen onder smoesjes, voelt niet prettig.”

In zijn praktijk – Van de Ven is relatietherapeut – heeft hij vaak te maken met leugens en waarheid. “De helft van de mensen in relatietherapie heeft ervaring met vreemdgaan. Komt die leugen uit, dan is het vertrouwen weg. Dat is te herstellen, maar daarvoor moeten zowel de bedrogene als de bedrieger zichzelf helemaal laten zien. Alle angsten, tekortkomingen, gevoelens. Daarmee schenk je vertrouwen, waar vaak ook vertrouwen voor wordt teruggegeven.

Vroeger werd gedacht dat mannen meer vreemdgingen dan vrouwen, dat blijkt niet zo te zijn. Een kwart van de mannen en zevenentwintig procent van de vrouwen gaat vreemd – een kwart van de mensen gaat dus ooit vreemd. Van de mensen die in relatietherapie gaan, is de helft bekend met vreemdgaan. En zeventig procent van de stellen die hiervoor naar de therapeut gaan, gaan weer blij de deur uit met elkaar.”

Week 4 - “De zwijgmethode”

Deze laatste week dreigt het even mis te gaan als ik tijdens het avondeten aan mijn gezin vertel waarmee ik bezig ben. De jongste (15) gilt direct: “Wat vind je echt van mijn vriendje, wie is je lievelingskind?” Ik vervloek mijn openhartigheid, maar het geluk is met me: de oudste en jongste vliegen elkaar direct in de haren over wie het lievelingskind is en ik doe wat goed blijkt te werken: ik zwijg. Voor ik het weet, is het onderwerp overgewaaid.

Aan het eind van de week denk ik terug aan de afgelopen dertig dagen waarin ik heb gemerkt hoeveel fijner het is om wat oprechter te zijn. Op de laatste dag van de challenge – ik verzin dit niet – komt er een appje binnen van vrienden, die inmiddels ook weten dat we ons hebben teruggetrokken bij Takecarebnb. Willen we misschien wel een vluchtelinge en haar drie kinderen de komende zomervakantie in ons huis laten verblijven?

Ja natuurlijk, is mijn eerste gedachte. En de tweede: oei. Gedoe, veel werk, pfff. Eigenlijk hoopten we ons huis via Airbnb te verhuren. De man en ik besluiten – nog zo’n beproefde methode – er een nachtje over te slapen. De volgende ochtend geven we er een klap op: we gaan ervoor, wat ik direct app naar de tussenpersoon. Het antwoord komt snel: het is niet meer nodig, er is al een huis gevonden. Heel eerlijk: ik ben best opgelucht, daar kom ik rond voor uit. Nu wel, maar eenendertig dagen geleden niet. Toch wat geleerd van deze challenge dus.

Bron: Libelle Gezond

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden