maatschappij

Ik zorg voor jou... wie zorgt voor mij?

null Beeld Getty images
Beeld Getty images

Het valt vaak niet mee om mantelzorger te zijn naast een druk leven met werk, gezin en ontspanning. Gelukkig zijn er steeds meer oplossingen en initiatieven die hulp bieden aan de mantelzorger zelf.

null Beeld

Isis Vrasdonk (41) en haar vriend Michiel, dochter en twee zoons wonen onder één dak met haar schoonmoeder Anneke (76).

“Toen in 2013 het plan ontstond om samen te gaan wonen met mijn schoonouders, zag ik vooral beren op de weg. Ik wilde wel ruzie kunnen maken zonder dat zij meeluisterden. En het leek me ook niet prettig als ze zomaar binnen zouden kunnen komen. Mijn schoonvader Martin woonde toen nog thuis, hij heeft vasculaire dementie. Mijn schoonmoeder Anneke had dezelfde zorgen als ik. Dat vond ik wel geruststellend, daardoor konden we goede afspraken maken. Nu we ruim drie jaar samenwonen, zie ik dat ik het in mijn hoofd veel groter en ingewikkelder maakte dan het eigenlijk is. Het is juist fijn om zo dicht bij elkaar te wonen. Toen Martin nog thuis was, konden we Anneke helpen bij de zorg voor hem. Nu hij in een verzorgingshuis zit, helpen we haar met de administratie, internet en andere regeldingetjes. Toen zij een tia kreeg en later hartproblemen had, waren we er meteen bij om de ambulance te bellen en haar te verzorgen toen ze moest herstellen. Het is een rustig gevoel om zo dichtbij te zijn én het is gezellig. Onze kinderen van drie, acht en tien vinden het leuk om bij Anneke een spelletje te doen. Met de privacy zit het helemaal goed. We hebben allebei een eigen voordeur. Anneke heeft onze sleutel, maar ze belt altijd aan. En als iets niet lekker zit, bespreken we dat gewoon. Nog een voordeel: samen hadden we het geld om een mooi huis in Amsterdam te laten bouwen. Anneke woont beneden, wij boven.”

Anders wonen

Ons land telde in 2019 ongeveer 1,4 miljoen 75-plussers. Ruim 1,2 miljoen van hen wonen zelfstandig. Om die zelfstandigheid te houden, maar er toch niet helemaal alleen voor te staan, neemt de vraag naar andere woonvormen toe. De mantelzorg-, levensloop-, aanleun- en de kangoeroewoning zijn hier voorbeelden van.
mantelzorg.nl, ikwoonleefzorg.nl

null Beeld

Marion Weers (52) zorgt voor haar moeder die de ziekte van Alzheimer heeft. Ze deed e-coaching om een goede balans te vinden tussen tijd en aandacht voor zichzelf en voor haar moeder.

“Mijn moeder heeft altijd voor mij gezorgd en nu was ik aan de beurt om het voor haar te doen. Moest lukken, toch? Eerlijk gezegd vond ik het best zwaar. Mijn moeder denkt dat ze alles nog prima kan, terwijl dat niet zo is. Ze is geregeld dwars en koppig. Dan maak ik bijvoorbeeld een weekplanning voor haar, gooit zij die weg. Dat vreet, naast mijn werk en alles wat ik nog meer doe voor mijn moeder, veel energie. Het was niet dat ik slecht voor mezelf zorgde, maar ik gíng maar door. Ik was doodmoe. Ik deed een online training bij CoachFriend om meer in balans te komen. Niet om me te helpen het vol te houden, maar om mijn grenzen te leren aangeven. Die e-coaching heeft me daar echt bij geholpen. Als je naar een psycholoog gaat, moet je daar op bepaalde tijden naartoe. En ik móet al zo veel. De online training kon ik op een moment doen dat het mij uitkwam. Het was laagdrempelig en had toch diepgang. Ik heb geleerd om niet door te modderen, maar eerder aan de bel te trekken. Even uitrazen en uithuilen bij mijn vriend of zoon is vaak al voldoende. Tussen al het zorgen door mag ik tijd vragen voor mezelf. Het is geen falen als het even niet zo lekker gaat. Dat is eigenlijk heel normaal.”
coachfriend.com/mantelzorg

null Beeld

Margriet Melles is mantelzorg­ondersteuner en mede-eigenaar van ZorgMies Nederland, een landelijke organisatie voor mantelzorgondersteuning.

“Door bezuinigingen heeft de thuiszorg nergens meer tijd voor. Die mensen hollen maar door. Als mantelzorgondersteuner geven wij tijd en aandacht, geen medische zorg. Dat is heel mooi werk, omdat je echt iets kunt betekenen voor een ander. Niet alleen voor degene bij wie je op bezoek gaat, ook voor mantelzorgers. Als zij ons bellen, staat het water hen vaak aan de lippen. Ze willen het zo graag goed doen, maar mantelzorg in combinatie met een druk leven met werk en gezin is bijna niet te doen. Het geeft hen rust dat er mensen zijn die op bezoek gaan, checken of er geen bedorven eten in de koelkast staat, een wandelingetje maken en een oogje in het zeil houden.”

Hulp voor mantelzorgers

In 2019 maakte 29% van de mantelzorgers gebruik van een of meer vormen van ondersteuning, zoals respijtzorg, materiële hulp of informatie en advies. Mantelzorgondersteuning is een vorm van particuliere zorg die in sommige gevallen kan worden vergoed vanuit een PGB.
zorgmies.nl, mantelaar.nl, stichtinghumanitas.nl

null Beeld

Sarah Groen (33) schakelde vorig jaar een mantelzorgmakelaar in, na jarenlang zelf alles uitzoeken in de zorg voor haar negenjarige dochter Mirthe.

“Mirthe heeft een zeldzame genetische afwijking, waardoor ze zeer slechtziend en -horend is. Ze heeft lichamelijke en verstandelijke beperkingen, krijgt sondevoeding, eigenlijk functioneert ze als een baby. Ze gaat vier dagen per week naar een dagbesteding en de rest van de tijd is ze thuis. Daar zorgen mijn man en ik voor haar, samen met een groepje zorgverleners. Ik voel me soms behalve Mirthes moeder ook directeur van een zorginstelling. De wet Langdurige zorg, het persoonsgebonden budget, het is een woud van wetten en regelingen dat veel tijd kost. Extreem ingewikkeld en vaak superfrustrerend. Bijvoorbeeld als de meiden die met ons voor Mirthe zorgen drie maanden op hun salaris moeten wachten, omdat bij het zorgkantoor de verwerkingstijd opeens is opgelopen. Anderhalf jaar geleden wilde ik extra ondersteuning thuis aanvragen. Nu ben ik echt niet dom, maar hier kwam ik niet uit. Via via kwam ik in contact met een mantelzorgondersteuner. Het fijne was dat zij precies wist welke stappen we moesten zetten om het voor elkaar te krijgen. Sindsdien bel ik haar vaker als ik er niet uitkom. Zo houd ik meer tijd over voor Mirthe of om gewoon eens iets voor mezelf te doen.”
Volg Sarah en haar gezin via degroentjes.nl

De mantelzorgmakelaar

Een mantelzorgmakelaar ondersteunt mantelzorgers bij uitzoekwerk en regeltaken op het gebied van zorg, wonen, welzijn, financiën en de combinatie werk/mantelzorg. Een mantelzorgmakelaar is gratis als de zorgverzekeraar het vergoedt via het aanvullende pakket, een werkgever bereid is te betalen of een mantelzorgmakelaar is verbonden aan een zorgkantoor of gemeente. Zelf een mantelzorgmakelaar inhuren kost € 70,- per uur (exclusief btw). Dit kan worden betaald uit het PGB. bmzm.nl

Digitale hulp

De mogelijkheden van e-health (zorgverlening waarbij gebruik wordt gemaakt van technologische hulpmiddelen) groeien snel. Dat is ook goed nieuws voor mantelzorgers. Zo bestaan er apps die helpen zorg te organiseren met zorgverleners en andere mantelzorgers en die informatie geven over ziektes. Ook is er e-coaching om te leren hoe je het voor jezelf gemakkelijker maakt.
digitalezorggids.nl

null Beeld

Student Anna Vera (26) woont met ouderen én leeftijds­genoten in een voormalig verzorgingshuis in Utrecht.

“Ik huur een studio in een voormalig verzorgingshuis. Studenten, starters en ouderen wonen hier bij elkaar. Om binnen te komen moet je een motivatiebrief schrijven waarin je laat zien dat je je voor het project wil inzetten. Samen met Merel, Ellen, Geke, Naomi en Jolien vorm ik de ‘Lockdown Ladiez’. Tijdens corona hebben wij van alles georganiseerd voor de ouderen, van bingo en dansavonden tot pannenkoeken eten en meezingavondjes. ABBA, Boney M., Ja zuster, nee zuster, alles kwam voorbij. Wij stonden in de binnentuin en de ouderen voor hun voordeuren op de galerijen, zeven verdiepingen hoog. Ontzettend leuk! Het voelt niet als mantelzorg omdat ik niet echt voor iemand zorg, maar ik denk wel dat het voor de oudere bewoners iets betekent. Zoals iemand een keer zei: ‘Jullie zijn het lichtpunt van mijn week!’ Voor de familie is het ook fijn dat hier dingen worden georganiseerd. Dat blijven we na corona gewoon doen, het is veel te leuk. Zelf heb ik er ook veel aan. Ouderen hebben een andere kijk op het leven, wat mij anders naar dingen laat kijken. Er is een mevrouw die heel optimistisch is. Hoe moeilijk ook, zij maakt er iets van. ‘De goeroe’, noemen we haar als jongere bewoners. Een inspirerend iemand.”

Jong en oud

Omdat de overheid vindt dat ouderen veel langer thuis kunnen blijven wonen, is het verzorgingshuis afgeschaft. Die voormalige ‘bejaardenhuizen’ krijgen andere bestemmingen. Zoals in Utrecht, waar jongeren en ouderen nu samen in een voormalig verzorgingshuis wonen.
ujijwij.nl

Werken en mantelzorgen
3 tips

1 Houd werk en privé vooral niet gescheiden
Als je collega’s en werkgever weten wat er thuis speelt, kunnen zij daar rekening mee houden. Dan is de drempel ook minder hoog om te zoeken naar een oplossing als de combinatie werk en privé even niet gaat.

2 Vraag hulp
Uit onderzoek blijkt dat 39 procent van de mantelzorgers denkt dat collega’s werk niet kunnen of willen overnemen, terwijl 92 procent van de collega’s zegt dit wel te kunnen en te willen. Er is dus meer mogelijk dan je misschien denkt. Zorg er ook voor dat iemand anders de zorgtaken af en toe over kan nemen.

3 Neem zorgverlof
Alle vakantiedagen aan mantelzorg besteden is zonde. Mantelzorgers hebben recht op zorgverlof. Zoals calamiteitenverlof, kortdurend of langdurend zorgverlof. Je mag zelf kiezen welk soort verlof je opneemt, maar altijd in overleg met de werkgever.
mantelzorg.nl, werkenmantelzorg.nl

null Beeld

Ellis Bartholomeus (50) besloot bij haar moeder in te trekken, nadat ze niet kon aanzien hoe haar moeder tijdens de lockdown verpieterde.

“Een week voordat ik besloot me bij mam te laten opsluiten, bezochten mijn broers, zus en ik haar met een hoogwerker. Mam had alzheimer en werd steeds vlakker, ze speelde zelfs haar favoriete spelletje Wordfeud niet meer. Vanuit de hoogwerker zag ik van dichtbij hoe slecht ze eruitzag en hoe mager en mat ze was. Ze ging zo hard achteruit dat we bang waren dat ze ging overlijden. De gedachte dat ze eenzaam zou sterven vonden we alle vier verschrikkelijk. Ik ben alleen en stelde voor bij haar in te trekken. Na uitvoerig overleg met de zorg en familie was iedereen daar blij mee. Van gemiddeld vier uur mantelzorg per week ging ik naar fulltime. Dat was wennen, maar ook mooi. Mijn moeder liet mij nooit zomaar toe, nu wel. Ik mocht haar temperaturen, ik waste haar en veegde haar billen af. We waren intiemer dan ooit. Ik ben vijf weken bij haar geweest en door alle aandacht knapte mijn moeder op. Toen het verpleeghuis weer openging, was ik blij dat mijn zus op bezoek mocht en ik naar huis kon. Ik was er wel weer aan toe om mijn eigen dingen te doen. Toch aarzelde ik geen moment toen mijn moeder eind juli viel en de hele afdeling in isolatie ging vanwege een coronageval op de gang. Ze had zo veel pijn dat ik haar niet alleen wilde laten. Het gaf mijn moeder rust dat ik er was en mij ook. Anders was ik gek geworden van bezorgdheid. Mijn moeder is in januari overleden. Ik ben dankbaar voor die twee periodes met haar in lockdown. Het heeft ons dichter bij elkaar gebracht, waardoor ik haar uiteindelijk rustig kon loslaten.”

null Beeld

Mantelzorg lijkt gratis. Iets wat je gewoon doet voor een ander. Dat is het niet: de waarde van mantelzorg bedraagt 22 miljard per jaar. In totaal besteedden in 2019 vijf miljoen mantelzorgers 1,5 miljard uren aan mantelzorg. Dit komt overeen met 850.000 fulltime arbeidsjaren.

Vergoeding

Volgens onderzoek van MantelzorgNL en het Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) komt meer dan de helft van alle mantelzorgers in de financiële problemen. Bijvoorbeeld door reis- en telefoonkosten, zorgkosten en verminderde inkomsten. Er zijn wel manieren om mantelzorg vergoed te krijgen. Zo kunnen mantelzorgers zich voor bepaalde zorgtaken laten inhuren via een persoons­gebonden budget van de zorgvrager (PGB). Mantelzorg kan ook worden vergoed via de zorgverzekering, de gemeente of via de wet Langdurige zorg. Sommige zorginstanties zetten mantelzorgers zelfs op de loonlijst.

Deltaplan

Liesbeth Hoogendijk, bestuurder van MantelzorgNL, maakt zich zorgen over de toekomst. Waar nu al 1 op de 3 Nederlanders voor een naaste zorgt, zal dat volgens het Sociaal Cultureel Planbureau in 2040 verdubbelen. “Als we zo doorgaan als nu, redden we het niet”, voorspelt ze. “Er moet een soort deltaplan mantelzorg komen. Er kunnen allerlei dingen beter. Zoals het organiseren van vervangende zorg, waarbij de zorg tijdelijk kan worden overdragen. Of meer vergoede inzet van een mantelzorgmakelaar, die regeltaken overneemt. Dat geeft mantelzorgers rust waardoor ze aan zichzelf toekomen. Het geeft hen ook de gelegenheid om betaald werk te doen, waardoor zij er financieel minder bij in schieten.”

Minder regels

Op het gebied van wonen zouden wat betreft Liesbeth de regels veel eenvoudiger mogen. “Als je een vergunningsvrije mantelzorgwoning voor je bejaarde moeder bij je huis wil zetten, loop je toch vaak tegen veel procedures aan. Of mensen met een uitkering worden gekort als degene voor wie ze zorgen bij hen komt wonen. Het zou mantelzorgers op alle fronten veel gemakkelijker moeten worden gemaakt.” ■

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden