interview

Marcia Luyten: “Iedereen is dol op MáxiMa!”

null Beeld

Naar aanleiding van Máxima’s 50e verjaardag, 17 mei, verschijnt deel 1 van haar biografie. Nadat schrijfster Marcia Luyten 90 mensen uit haar omgeving had geïnterviewd, stond één ding vast: onze koningin leeft naar haar naam. Groots en meeslepend.

In haar tuin in Broek in Waterland, met uitzicht over de Noord-Hollandse weilanden, vertelt Marcia Luyten over haar bezoeken aan Argentinië. Drie keer reisde de schrijfster naar het Latijns-Amerikaanse geboorteland van koningin Máxima om informatie te vergaren voor haar biografie. Zo’n 90 mensen heeft ze gesproken, onder wie zussen, vriendinnen en oud-collega’s van Máxima. Hoewel de namen van de geïnterviewden geheim blijven, is het een gedetailleerd en kleurrijk boek geworden over Máxima’s leven tot 1999, het jaar dat ze naar Nederland verhuist. Daar begint het nog te schrijven deel 2 van de biografie.

Als ik het zo lees, had Máxima een vrij onbekommerde jeugd.

“Ja, ze groeide op in een leuk en hecht gezin. Haar ouders, María del Carmen – door intimi María Pame genoemd – en Jorge Zorreguieta, hadden volgens vriendinnen een vrolijk huwelijk. Máxima heeft een innige band met haar jongere broers Martín en Juán, maar ook met haar zusje Inés, voor haar overlijden (zij maakte 2018 een einde aan haar leven, red.) Daarnaast zijn er nog drie oudere halfzussen uit het eerdere huwelijk van haar vader met Marta López Gil, een filosofe. Jorge verliet haar en zijn drie jonge dochters voor María, de dochter van zijn vriend Tata Cerruti – die hem had gevraagd of hij een baantje voor haar had. Jorge nam haar in dienst als secretaresse bij het douanekantoor dat hij runde en werd verliefd op het drieëntwintigjarige meisje dat hij van jongs af aan kende. Omdat scheiden door de katholieke kerk was verboden, trouwden ze in 1970 stiekem in buurland Paraguay. Niet lang daarna was María Pame zwanger van Máxima.”

In 1976 greep de junta de macht. Wat kreeg Máxima mee van het regime waar haar vader als staatssecretaris van landbouw deel van uitmaakte?

“Niet zo veel. Toen in 1983 de dictatuur werd beëindigd, was ze pas twaalf. Er kwam toen wel een groot onderzoek met getuigenissen van de martelingen en verdwijningen die onder de junta hadden plaatsgevonden en een jaar later werden kopstukken van het regime berecht. De nieuwsberichten daarover heeft ze zeker meegekregen. Maar in haar kringen geloofde iedereen heilig dat Argentinië was bedreigd door terroristen en dat de militaire regering het land had verdedigd. Zorreguieta had gehandeld uit vaderlandsliefde.”

null Beeld
  1. Máxima (8) bezoekt met haar vader Jorge Zorreguieta (r) een fair in Buenos Aires (1979).
  2. Prinses Máxima (2011).
  3. Na een lunch met vriendinnen in Buenos Aires (april 2001).
  4. Prinses Máxima (2011).
  5. Máxima en onze kroonprins Willem-Alexander geven elkaar het ja-woord (2 februari 2002).
  6. Máxima is in Argentinië voor de verjaardag van haar moeder en de diploma-uitreiking van haar in 2018 overleden zusje Inés (nov. 2002).
  7. Bij Paleis Noordeinde voor een galadiner met de leden van de Staten-Generaal (11 sept. 2019).
  8. Babyfoto van onze koningin (1971).

Die baan had hem financieel en sociaal gezien veel opgeleverd. “Zorreguieta kwam

uit de gegoede middenklasse en was door zijn werk als staatssecretaris doorgedrongen tot de conservatieve bovenklasse. De Zorreguieta’s hadden het dus goed. Ze gingen skiën in de Andes, brachten lange zomervakanties door aan een Braziliaans strand en de kinderen gingen naar de beste privéscholen. Máxima zat van haar zesde tot haar achttiende op Northlands, een dure meisjesschool. Daar kreeg ze ’s ochtends les in het Engels en ’s middags in het Spaans. Onderling moesten de meisjes Engels spreken, ook tijdens de lunchpauze. Wie Spaans sprak, werd berispt.”

Máxima’s moeder was ook al zo streng, begreep ik.

“Ja, María Pame is zelf ook opgegroeid met een veeleisende moeder en was net zo streng en veeleisend voor haar eigen dochter. Máxima werd vaak gecorrigeerd: zit rechtop, eet netjes, ruim je kamer op, eet niet zo veel, speel gitaar, vouw je kleren op. Haar eisen stonden op gespannen voet met het karakter van Máxima. Zij was chaotisch en raakte vaak dingen kwijt. Toen ze in een restaurant haar beugel miste nadat haar bord was afgeruimd, moest ze van haar moeder alle vuilnisbakken doorzoeken.”

Klink niet echt gezellig…

“Die strenge opvoeding is voor Máxima op een positieve manier bepalend geweest als je bedenkt waaraan ze als partner van koning Willem-Alexander allemaal moet voldoen. Beatrix is nog een tandje strenger dan haar eigen moeder. Overigens zeiden al haar vriendinnen dat María Pame naast streng ook ontzettend lief was.”

Máxima was wel een vaderskind, toch?

“Ze leek in elk geval op hem. Ze heeft eenzelfde drang om zich in de buitenwereld te manifesteren. Net als hij staat ze graag in het middelpunt van de belangstelling. Máxima pakte tijdens etentjes haar gitaar als papa vroeg: ‘Toe Máxi, zing nog eens wat!’”

null Beeld

Hoe omschrijven anderen haar?

“Haar broer Martín noemt haar ‘gamba’. Dat is iemand die altijd overal voor in is. Vriendinnen schetsten haar als een extraverte, energieke, vrolijke persoonlijkheid die graag zingt, drinkt, danst en lol maakt. Wel was ze rond haar zestiende erg onzeker omdat ze langer was dan veel jongens. Ze was ook niet echt slank, terwijl de Argentijnse bovenklasse dat wel eiste van een vrouw. Op woensdagavond belden de jongens de meisjes met wie ze op vrijdag of zaterdag uit wilden. Máxima werd niet gebeld.”

Tot ze begon te lijnen, wat ze naar verluidt nog steeds doet.

“Hoe het nu is weet ik niet. Op foto’s kun je wel zien dat het haar moeite kost om slank te blijven. Er ging in elk geval een knop om toen ze naar de universiteit ging. Ze stopte met snacken en ging staan naar haar lengte. Dat ze hakken ging dragen, beschouw ik als een symbolische daad. Máxima verzoende zich met haar schoenmaat 42 en haar lengte.”

Ze was op de universiteit ook zelfverzekerd genoeg om een katholieke priester tegen te spreken.

“Ja, dat was gewaagd. Máxima studeerde aan de strenge Universidad Católica Argentina, waar een conservatieve priester beweerde dat vrouwen geboren zijn om hun man en kinderen te dienen. Máxima vroeg: ‘Wat doe ik hier dan?’ en werd de collegezaal uit gestuurd. Een priester tegenspreken was not done.”

Op het kantoor bij de Bank of Boston in Buenos Aires kleurde ze ook graag buiten de lijntjes.

“Máxima zette de regels naar haar hand. Ze liep daar op blote voeten en terwijl collega’s werk en privé gescheiden hielden, nodigde zij haar vader uit en kletste ze honderduit over haar familie. Toen ze ziek was en een dokter liet komen, installeerde ze zich in het kantoor van haar afwezige baas. Iets wat haar collega’s met verbazing en bewondering gadesloegen. Dat zouden zij nooit gedurfd hebben!”

null Beeld
  1. Máxima in haar jonge jaren.
  2. De familie Zorreguieta (1986).
  3. Bij een bezoek aan zeil-school De Veenhoop in Smallingerland (sept. 2020).
  4. Na een werkdag bij de Deutsche Bank in Manhattan (1999).
  5. De doop van prinses Ariane in de Kloosterkerk in Den Haag (2007).

Máxima kwam ook geregeld te laat en met mascararesten nog onder haar ogen...

“Omdat ze tot laat uit was geweest met Tiziano, haar Italiaanse vriendje. Dat te laat komen vond iedereen overigens prima, want dan kon er in alle rust worden gewerkt. Zodra Máxima binnenstapte, was het met de rust gedaan. Iedereen was dol op haar, want ze was vrolijk, gezellig, innemend en amicaal, maar collega’s vonden het soms ook lastig dat ze zo druk was. Máxima verkocht bedrijfsanalyses en kon urenlang aan de telefoon hangen met klanten. Met verhalen over de geanalyseerde bedrijven, maar ook over vliegvissen, wat ze van haar vader had geleerd in Patagonië. Daardoor bouwde ze een heel goede band op met klanten.”

Volgens oud-collega’s was ze een topverkoper, maar geen intellectueel.

“In New York, waar Máxima later ging werken, zeiden oud-collega’s hetzelfde: Máxima weet van veel dingen een hoop, maar diepgaande analyses waren niet aan haar besteed.”

Wanneer drong de waarheid over de militaire junta tot haar door?

“In een interview met Paul Witteman en Maartje van Weegen vertelde Máxima dat ze op een zeker moment aan haar vader had gevraagd wat er tijdens de dictatuur was gebeurd. Hij had zoiets geantwoord als: ‘Er zijn wel mensen verdwenen. Maar de verdwenen mensen die ik ken, kwamen terug.’ Máxima geloofde hem, omdat het haar vader was die het zei. Pas later ontdekte ze dat het niet het hele verhaal was.”

Wanneer was dat?

“Dat weten we niet, maar voor haar verloving was het onontkoombaar om in een verklaring afstand te doen van het Videla-regime. Dat heeft ze gedaan. Voor haar vader verontschuldigde ze zich: ‘Ik heb spijt dat hij zijn best heeft gedaan voor de landbouw in een verkeerd regime.’ Tegelijkertijd zei ze: ‘Hij had de beste intenties en ik geloof in hem.’”

null Beeld

Jorge Zorreguieta beweerde dat hij niet wist van de martelingen en verdwijningen. Dat geloof jij niet.

“Het is onmogelijk dat hij er niet van wist. De media in Argentinië deden aan zelfcensuur, maar de Buenos Aires Herald, een Engelstalige krant, publiceerde onverschrokken over alle gruwelijkheden. Zorreguieta sprak Engels en móet die krant hebben gelezen. Hij reisde ook de hele wereld over om graan en maïs te verkopen. Aangezien de praktijken van de junta ook buiten Argentinië bekend waren, is het onbestaanbaar dat hij daar niet door buitenlandse contacten op zou zijn aangesproken.”

Familieleden van vermiste mensen klopten zelfs bij hem aan...

“Ja. Toen de dochter van de vorige onderstaatssecretaris was verdwenen, werd Zorreguieta door haar ouders aangeklampt, maar hij heeft niets voor ze gedaan. Voor een verdwenen graanbeursmedewerker sloeg hij aan het bellen, en die man kwam diezelfde avond vrij. Misschien had hij niet de macht om alle mensen die zich bij hem meldden te helpen, maar hij moet zeker hebben geweten wat er gaande was.”

Kennelijk was hij in staat om een knop om te zetten. Dat kan Máxima ook, zij het in een totaal andere context.

“Ik vind het fascinerend om te zien hoe Máxima rationeel kan besluiten om te veranderen. Dat deed ze toen ze naar de universiteit ging en toen ze vanuit Buenos Aires naar New York vertrok. Bij de bank op Wall Street bedwong ze haar ongecontroleerde spontaniteit en begon ze zich professioneel te gedragen. Ze kwam om halfacht, acht uur op kantoor, draaide lange werkdagen, was bedachtzaam en reageerde zakelijk.”

Kwam dat voort uit ambitie?

“Als je vanuit Buenos Aires naar New York vertrekt om bij een bank te werken, moet je ambitieus zijn. Ze wist dat ze in een door mannen gedomineerde, harde wereld terecht zou komen.”

MEER MARCIA
Marcia Luyten (1971) is schrijver, journalist, publicist en presentator. Daarnaast werkt ze als econoom, cultuurhistoricus en debatleider. Voor de VPRO presenteerde ze van 2012 tot 2018 het programma Buitenhof. Van haar hand verschenen Witte geef geld (2003), Ziende blind (2008) en Dag Afrika (2013). Met Het geluk van Limburg, een sociale geschiedenis over de opkomst en ondergang van de steenkoolindustrie, won ze de Brusseprijs voor het beste journalistieke boek. Binnenkort verschijnt het eerste deel van haar biografisch portret van koningin Máxima. Marcia is getrouwd met econoom en diplomaat Jeroen de Lange en heeft 3 kinderen. Ze woont op een woonboot in Waterland.

Ze liet voor die carrièremove zelfs haar vriend Tiziano achter.

“Máxima heeft de diepe wens ertoe te doen, een groot verlangen om groots te leven en een drang om alles eruit te halen wat erin zit. ‘Ze leeft naar haar naam’, zei een vriendin. In Manhattan leidde ze bijna een dubbelleven. Het was daar hard werken en hard feesten. Maar het was geen zuipen en snuiven. Ze had etentjes en ging heel veel uit. Dansen is absoluut haar ding.”

Ik kreeg het idee dat ze in New York een soort Sex and the City-leven leidde.

“Die indruk had ik ook, al heb ik weinig beeld van Máxima’s contact met mannen in Manhattan. In Buenos Aires kwam ze vaak aanzetten met typische karakters, een rugbyer en een latere tv-kok. In New York heeft Máxima geen lange relaties gehad. Wel dingen geprobeerd, maar nooit succesvol. Daar was ze in 1999 gefrustreerd over. Daarom legde een vriendin tarotkaarten voor haar en sprak de woorden: ‘Máxi, geloof me. Jij gaat jouw prins ontmoeten. Het is iemand met wie je een contract zult tekenen.’ Echt! Dat heb ik niet verzonnen.”

Daarmee eindigt het boek helaas. Nu weten we nog niet precies waarom Máxima op deze prins viel.

“Dat kun je lezen in deel 2: Vaderland. Daar moet ik nog aan beginnen, even geduld dus.”

Kun je er iets over verklappen?

“Nee, want ik heb nog niet uitgekristalliseerd hoe ik dat ga formuleren. Als ik schrijf over het koningshuis moet ik zorgvuldig zijn.”

Viel ze niet voor een prins vanwege haar verlangen om groots te leven?

“Sommige mensen denken dat...”

null Beeld
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden