Nathalie, Melanie, Sara Beeld Privéarchief Bloot
Nathalie, Melanie, SaraBeeld Privéarchief Bloot

Melanie, Sara en Nathalie doorbreken taboes: “Ouderen in verpleeghuizen willen ook sex”

Sex, lust, intimiteit: we hebben het allemaal. Maar in de ouderenzorg is er amper aandacht voor. Raar, vonden psychologe Melanie van der Velde (33) en seksueel consulent Sara Vegt (31). Samen met collega Nathalie van Ruijven zetten zij Bloot op om meer aandacht voor intimiteit en sex in verpleeghuizen te creëren.

Eva BredaPrivéarchief Bloot

‘Wil je mijn piemel aanraken?’

Sara: “Ouderen in verpleeghuizen hebben vaak amper privacy. Een verzorger kan zo een kamer binnenlopen terwijl iemand aan het masturberen is. Je wordt vervolgens uit bed getild, aangeraakt, gewassen. Het komt wel eens voor dat iemand in zo’n moment een seksuele toespeling maakt. ‘Wil je mijn piemel aanraken? Mag ik je kutje zien?’ Dat kan vervelend zijn voor het personeel. Grensoverschrijdend. Maar we werken met ouderen die vaak te maken hebben met dementie, waardoor een inschatting van wat gepast is, soms moeilijk is. En daarbij: schuilt er in dit gedrag niet ook een onbevredigde behoefte?”

Melanie: “Seksuele behoeftes zijn overal. In ons dagelijks leven, maar óók bij ouderen in het verzorgingshuis. Toch doen we dan vaak alsof het niet bestaat. Dat viel me op toen ik tijdens mijn studie psychologie, tien jaar geleden, stage liep in een verzorgingshuis. Sommige mannen kregen een stijve tijdens het douchen en betastten zichzelf. Voor degene die hielp met douchen, was dat heel ongemakkelijk. Soms werd dan lustremmende medicatie voorgeschreven. Ik vond dat lastig. Het is toch gek dat we aan symptoombestrijding doen? De oorzaak blijft sudderen.”

Sara: “Ook ouderen hebben lusten. Maar omdat het in verpleeghuizen vaak genegeerd wordt, uiten ze dat soms op een ongepaste manier. Ze gaan vingeren in de woonkamer, waar andere bewoners en visite zitten. Ze maken seksuele toespelingen naar het zorgpersoneel. Vaak wordt daar een grapje van gemaakt of wordt het totaal genegeerd. Maar hieronder schuilt een seksuele behoefte. En daar moet iets mee gedaan worden. Anders gaan mensen zelf aan proberen om aan hun trekken te komen. Met spullen uit hun slaapkamer, kledinghangers, soms tot bloedens aan toe! Dat is schrijnend om te zien. Misschien had mevrouw thuis wel een vibrator en is ze nu op zoek naar een oplossing.”

Moeten we hier niet iets mee?

Melanie: “Vanuit ons werk als psycholoog en seksueel consulent zagen we dit steeds vaker. En we dachten: moeten we hier niet iets mee?”

Sara: “Er zijn binnen de zorg eindeloos veel protocollen, maar hoe we met de seksuele behoefte van ouderen moeten omgaan, daar was niets voor. Veel bewoners zijn na een 60-jarig huwelijk bij hun partner weggerukt en liggen nu alleen in bed. We staan er eigenlijk te weinig bij stil hoe heftig dat voor iemand is. Emotioneel, maar ook seksueel.”

Melanie: “Daarom sloegen we, samen met collega-psycholoog Nathalie, de handen ineen en startten we Bloot. We bieden trainingen en consultaties aan om sex en intimiteit binnen de ouderenzorg bespreekbaar te maken.”

Sara: Het kan een drempel zijn om zomaar naar een bewoner toe te gaan en te vragen hoe zijn of haar seksleven is. Om medewerkers hiervoor handvatten te geven, organiseren we op een toegankelijke manier trainingen en andere activiteiten, zoals de maand van de liefde.”

Oerbehoefte aan sex

Melanie: “We voeren mooie gesprekken met bewoners over hun partners en wie ze missen. Maar ook geven we ouderen een momentje voor zichzelf. We versieren het bad van de woning met lichtjes, bloemen, geuren en zetten romantische muziek op. Bewoners mogen even in hun eentje in bad. Wij gaan er dan achter staan. Zo kunnen we een oogje in het zeil houden, maar krijgen de bewoners wel het gevoel helemaal alleen te zijn. Wat er dan gebeurt, is zo mooi. Je ziet mensen langzaam met hun handen over hun lichaam heen gaan. Zichzelf voelen. Hun borsten voelen, hun buik, hun vagina. Ineens besef je hoe weinig mensen eigenlijk nog naakt en alleen zijn. Zonder zorg, zonder incontinentiemateriaal. Ineens worden mensen zich weer bewust van hun seksualiteit. Dat is zo mooi.”

Sara: “We hebben echt staan janken op de gang. De reacties waren zo lief. ‘Waar heb ik dit aan verdiend? Ik ben in dromenland!’ Je zag echt weer een oerbehoefte naar seksualiteit naar boven komen.”

Melanie: “Er zijn allerlei dingen die we doen om ouderen daarmee in contact te brengen. Op sommige zorglocaties hebben we koppelbedden, zodat mensen weer een nacht samen met hun partner kunnen slapen. Ook hebben we deurhangers waarmee iemand kan aangeven dat hij of zij even privacy wil.”

Grensoverschrijdend gedrag in de zorg

Melanie: “De psychologen en artsen hebben om de week overleg over probleemgedrag op de afdeling. Want het moet voor iedereen duidelijk zijn hoe we daarmee omgaan. Allereerst kijk je naar je eigen ervaring. Vaak voel je pas achteraf dat je iets als grensoverschrijdend hebt ervaren. Ga dan bij jezelf na wat je nodig hebt. Heb je begeleiding nodig van een psycholoog? Wil je met je team gezamenlijke grenzen opstellen, zodat de bewoners duidelijkheid krijgen over wat wel en niet kan? Wil je een training over hoe om te gaan met grensoverschrijdend gedrag? Of wil je even bijkomen en later in gesprek gaan met de bewoner?

Daarna is het belangrijk om te kijken naar de ervaring van de ander. Waarom deed hij of zij dit? Wat voor oorzaak kan erachter liggen? Was het puur probleemgedrag of heeft iemand misschien behoefte aan intimiteit? Ga het gesprek daarover aan.”

Sara: “Dat gesprek is belangrijk, maar heel moeilijk. Wees niet bang om dat te benoemen en spreek altijd vanuit de ‘ik’. ‘Meneer, ik vind het ongemakkelijk om dit aan te kaarten. Maar u sloeg mij op de billen en ik merk dat ik dat niet fijn vond.’ ‘Mevrouw, ik vind het lastig om dit met u te bespreken. Ik zal misschien rood aanlopen, maar ik heb gemerkt dat u andere bewoners bevredigt in de woonkamer.’ En onthoud, benoemen is niet hetzelfde als bestraffen.”

Het blijft ongemakkelijk

Melanie: “Het is niet erg dat zoiets ongemakkelijk is. Dat blijft. Zelfs wij ervaren dat, terwijl we in ons werk dagelijks met sex bezig zijn. Zo is er een speciale pornomodule ontwikkeld voor ouderen. Van soft porno tot iets harder. Als onderdeel van ons werk vonden wij het belangrijk te zien wat je de bewoners kunt tonen en hebben wij de pornofilm samen met zorgverleners gekeken. Zodat iedereen weet wat het aanbod is voor bewoners. Dat was heel ongemakkelijk. Ik heb een half uur lang zitten giechelen.”

Sara: “Ik wilde steeds wegkijken, maar dacht: néé, normaal doen, haha!”

Oplossingen aandragen

Melanie: “Als je zo’n gesprek echt lastig vindt, kun je altijd overleggen met je team. Misschien vindt een collega het minder ongemakkelijk, of kun je bijgestaan worden door je manager of een consulent. Maar stél die vragen en ontdek waar iemands behoefte ligt. ‘Ik zie dat u een erectie krijgt, wilt u dat ik even wegga en later terugkom?’ ‘Wilt u nog eens een nachtje met uw partner slapen? Dan gaan we dat regelen.’ ‘Kijkt u wel porno, maar komt u niet meer tot een orgasme? We gaan eens onderzoeken of dat door uw motoriek, spierkracht of medicatie komt.’”

Sara: “Op zo’n moment kunnen we passende oplossingen vinden. Soms is de behoefte alleen een knuffel van het zorgpersoneel, voor een beetje fysieke intimiteit. Soms zal er een sekswerker moeten worden ingeschakeld. Sommigen zijn gespecialiseerd in ouderen of mensen met dementie.”

Melanie: “Wat de oplossing ook is, je merkt dat het ouderen zo goed doet om weer even met sex of intimiteit bezig te kunnen zijn.”

Sta ik er echt voor open?

Sara: “Mijn hart maakt een gelukssprongetje als er weer iemand stralend vertelt hoe heerlijk de nacht met zijn of haar partner was. Daarom is het belangrijk dat iedere zorgverlener hier meer aandacht aan besteedt. Veel mensen denken: seksuele behoeftes, dat speelt niet op onze afdeling. Maar dat is vaak onwetendheid, omdat we er niet over praten. Vraag jezelf eens af: sta ik er wel écht voor open? Ik weet zeker dat je het zult tegenkomen.”

Meer hierover horen?

In De Verpleegkunde Podcast praten verpleegkundigencoach Thomas Groen en verpleegkundedocent Maaike van Sasse over taboeonderwerpen in de zorg.

Iedere week vertellen zorgwerknemers over hun ervaringen om zo taboes te doorbreken. Deze week bespreken Thomas en Maaike, samen met o.a. Nathalie van Bloot liefde en intimiteit in de zorg. Relaties op de werkvloer, grensoverschrijdend gedrag, sex: de aflevering beluister je hier.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden