PREMIUMHet belang van Keti Koti

Mercedes (64): “Er wordt onderscheid gemaakt en daar moeten we over praten”

null Beeld

Mercedes Zandwijken (64) is samenlevingstherapeut en organiseert de Keti Koti Tafel.

Liesbeth Smit

“Ik ben een moksi-patoe, wat betekent dat ik door koloniale invloeden Joods, Afro-Caribisch en Chinees bloed heb. Ik ben geboren en getogen in Amsterdam, waar ik mijn hele schooltijd ben gemarginaliseerd en genegeerd vanwege mijn huidskleur. Als vierjarig meisje werd ik er door de juf van beticht dat ik de lunch van mijn beste vriendinnetje had gestolen. Ik zou zelfs alleen maar bevriend zijn met haar vanwege die lunchtrommel. Vanaf dat moment stond ik ‘aan’ en draaide mijn schooltijd vooral om voor mezelf opkomen en mezelf verdedigen. Ik kreeg nauwelijks een leesbeurt of werd na een halve alinea alweer afgekapt. Voor leuke klusjes, zoals het bord schoonmaken, koffie halen of de plantjes water geven, werd ik nooit gevraagd. Ik voelde me constant onzichtbaar en boos. In de zesde klas kreeg ik advies: huishoudschool. Met veel moeite kreeg mijn moeder het voor elkaar dat ik naar de mavo mocht, al was het daar niet veel beter. Gelukkig zag een docente Duits mijn talenten wel, mevrouw Halfhuid was zelf ook van Surinaamse afkomst. Dus dankzij haar spreek ik perfect Duits. Na de mavo deed ik de havo, toen een hbo-studie maatschappelijk werk en uiteindelijk de post-hbo-opleiding Organisatie & Management voor non-profitorganisaties. Ik denk dat het overbodig is om te zeggen dat ik dus prima kon leren, maar door mijn schoolverleden ben ik best activistisch geworden, die wond zit diep. Al is het maar omdat ik weet dat in ons huidige schoolsysteem dit soort adviezen nog steeds wordt gegeven aan kinderen van kleur.”

null Beeld

Intieme ervaring

“Mijn echtgenoot is Joods. Toen ik hem leerde kennen, nodigde hij mij uit voor een Seider-viering. Op die dag herdenken Joden hun periode van slavernij in Egypte van bijna drieduizend jaar geleden. Dat doen ze onder andere met de Seidermaaltijd, waar diverse rituelen bij horen. De eerste keer dat ik dat zag, was ik best jaloers. Had ík maar zo’n mooie, jaarlijkse eeuwenoude reflectie op ons slavernijverleden gehad. Zo werd het idee voor de Keti Koti Tafel geboren. Daarin gaan mensen aan een mooi gedekte tafel met elkaar in dialoog over de hedendaagse gevolgen van het Nederlandse slavernijverleden. De helft van die mensen is wit, de andere helft niet. Tijdens een openingsritueel zingt een koor treurliederen van de plantage. Intussen smeren de deelnemers elkaars polsen in met kokosolie terwijl ze op kwasibita kauwen, een bittere houtsoort. Via verschillende vragen die gaan over thema’s als buitengesloten worden, ruimte innemen en ruimte geven, starten daarna de gesprekken. De deelnemers mogen alleen uit persoonlijke ervaring en op gevoelsmatig niveau antwoord geven, en de reacties zijn altijd prachtig. Mensen die elkaar daarvoor niet kenden, houden elkaars handen vast, soms wordt er gehuild, het is een intieme en diepgaande ervaring. Want iedereen wordt gediscrimineerd, zwarte mensen alleen veel meer. Daarover met elkaar praten in een veilige en respectvolle omgeving kan louterend werken. Sommige mensen zijn graag ‘idealistisch kleurenblind’; die zeggen dat ze geen kleur zien. Maar daarmee help je mensen van kleur niet. Wel ontken je hiermee onze dagelijkse negatieve ervaringen door toedoen van onze huidskleur. Er wordt onderscheid gemaakt en daarover moeten we in dialoog met elkaar. En zolang dat onderscheid er is, moet niemand doen alsof het niet bestaat.”

vrijheid

Keti Koti (spreek uit: kitti kotti, vertaling: verbroken ketenen) is de van oorsprong Surinaamse herdenkingsdag waarop de afschaffing van de slavernij in Suriname en op de Antillen wordt gevierd. Die dag was op 1 juli 1863, maar een groot deel van de ongeveer 45.000 voormalig tot slaaf gemaakten van oorspronkelijk Afrikaanse afkomst werd daarna nog tien jaar wettelijk verplicht voor hun ‘eigenaren’ te blijven werken. Daarom dragen veel mensen tijdens Keti Koti een zwarte button met in witte letters 1873, het jaartal waarop de tot slaaf gemaakten echt vrij waren. Keti Koti start de avond van 30 juni met een rituele herdenkingsdienst bij o.a. de slavernijmonumenten in Amsterdam, Rotterdam en Middelburg. 1 juli wordt de vrijheid gevierd met o.a. een feestelijke optocht Bigi Spikri (vertaald: grote spiegel). ninsee.nl

Blij met excuses

“Ik werd volwassen in het Amsterdam van de jaren zeventig, de tijd van Dolle Mina en algeheel maatschappelijk activisme. Door de agenda van witte feministen voelde ik me vaak niet aangesproken. Zij hadden het over eigen inkomsten hebben en het glazen plafond doorbreken, terwijl zwarte vrouwen zoals ik niet beter wisten dan dat ze altijd al aan het werk waren geweest. Wij knoopten al decennialang allerlei baantjes aan elkaar en waren vaak alleenstaande moeder. Uiteindelijk organiseerde ik daarom samen met anderen in 1985 in een Amsterdams buurtcentrum de eerste Internationale Vrouwendag voor vrouwen van kleur. Maatschappelijk betrokken ben ik dus altijd geweest, maar er ligt een realiteit van dagelijkse discriminatie en uitsluiting achter. Toen mijn dochter beviel, dacht de vroedvrouw bijvoorbeeld dat ik de thuishulp was. Het heeft me jaren gekost voordat ons initiatief rond de Keti Koti Tafel vanuit bedrijven en instellingen werd ondersteund, terwijl allang bekend was hoe effectief deze methode is. Al merk ik ook dat mijn werk steeds beter wordt gesteund, ik krijg bijna nooit meer ‘nee’ te horen. En als ik kijk naar de recente excuses van ABN Amro (maakte op 13 april excuses voor historische betrokkenheid bij slavernij, red.) en de gemeentes Amsterdam en Utrecht is er volgens mij een kanteling gaande in hoe we in Nederland naar het slavernijverleden gaan kijken. Ik ben daar heel blij mee, ik hoop alleen dat het geen tijdelijke trend is.” ketikotitafel.nl

Styling: Ronald Huisinga. | Haar en make-up: Wilma Scholte. | M.m.v. reflower.nl, MS Mode (jurk Barbara), Ralph Lauren (bloes Roline), Mango (blazer Roline), H&M (rok Roline), Subuccus (jurk Mercedes), Nolten (sandalettes Mercedes) | Fotografie: Bart Brussee

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden