PREMIUMMaatschappij & cultuur

Minder oordelen: zó doe je dat

null Beeld Petronellanitta
Beeld Petronellanitta

Drie seconden: meer hebben we niet nodig om een eerste indruk te krijgen. Dat dit geregeld tot onjuiste aannames en vooroordelen leidt, is iets waarmee Jeanette, Emine en Marjon dagelijks geconfronteerd worden. “Soms is het alsof ik niet bestá.”

Krista IzelaarPetronellanitta

Vooroordelen hebben we allemaal, zonder uitzondering, stelt imagodeskundige Zabeth van Veen. “Sommige mensen zeggen dat ze nooit aannames doen over anderen op basis van uiterlijk, maar dat is biologisch gezien onmogelijk. Het gaat om onbewuste processen in ons limbisch systeem.” Het limbisch systeem is ons oerbrein, het deel in de hersenen waarmee we vooral emoties verwerken en dat ons waarschuwt voor alles wat mogelijk gevaar kan opleveren: vuur, een leeuw of iemand die er anders uitziet dan wijzelf. In de oertijd moesten we in zo’n geval meteen in actie komen. Van Veen: “Als er nu iemand je huis binnen zou komen met een paarse huidskleur, zou je direct hyperalert zijn. Het limbisch systeem waarschuwt ons en dat is op zich goed. Zonder waarschuwingssignalen zouden we waarschijnlijk geen week overleven. Wat je niet kent, kan mogelijk gevaar opleveren. Zou je nu een aantal goede ervaringen met paarse mensen hebben – ze blijken vriendelijk en ongevaarlijk – dan kan dat gevoel wegebben.”

Iets van jezelf

Wie even rondkijkt in de eigen vriendenkring zal hoogstwaarschijnlijk mensen zien die erg op hem- of haarzelf lijken. Grote kans dat je vrienden niet alleen dezelfde interesses, maar ook dezelfde seksuele geaardheid, huidskleur en achtergrond hebben. Die mensen vinden we automatisch leuker, betrouwbaarder. Ook leidinggevenden zijn geneigd om mensen aan te nemen in wie ze iets van zichzelf terugzien – al is er in grotere organisaties nu wel meer aandacht voor diversiteit.
Van Veen: “Er bestaat een onderzoek waarin foto’s van politici voor tien procent zijn gemorpht, oftewel vermengd met foto’s van degenen die aan het onderzoek meededen. Wat blijkt? We zijn veel sneller geneigd om op iemand te stemmen als die voor een deel onze eigen gelaatstrekken heeft. Zo diep zit die neiging dus.”

Luisteren

Inlevingsvermogen is een belangrijke eigenschap voor wie zich minder wil laten leiden door vooroordelen. Realiseer je dat we allemaal mensen zijn met doelen, dromen en wensen. Iedereen wil bestaansrecht, simpelweg gezien en gehoord worden. Luisteren is belangrijk als je empathie wilt trainen. Wees niet bang om in een gesprek gevoelige onderwerpen aan te snijden, zolang je dit op een respectvolle manier doet. Zet in een gesprek de eigen meningen en oordelen even aan de kant en probeer je te verplaatsen in de ander.

Erkennen

Die vooroordelen hebben we dus nu eenmaal, maar je erdoor laten leiden is een ander verhaal. Van Veen: “Vooroordelen hoeven totaal niet te kloppen. Een voorbeeld: we zijn eerder geneigd om op iemand met volle lippen, grote ogen en afgeronde tanden af te stappen dan op een persoon met wat dieperliggende ogen, smalle lippen en hoekige tanden. Maar die laatste kan uiteraard een stuk sympathieker zijn dan de eerste.”
Vooroordelen hebben is niet zo erg, we kunnen er immers weinig aan doen. En ze helpen ons het leven overzichtelijk te houden. Het wordt pas problematisch als we ernaar gaan handelen of onze vooroordelen gaan verspreiden op social media bijvoorbeeld. Het gevaar van uitsluiting en discriminatie van hele groepen ligt op de loer. Sommige mensen gebruiken vooroordelen om racisme, seksisme of homofobie te rechtvaardigen en dan kunnen vooroordelen echt gevaarlijk worden. Hoe voorkom je dat je je laat leiden door vooroordelen? Van Veen: “Stap één is je er bewust van zijn. Erken dat je ze hebt – net als ieder ander. Ga eens bij jezelf na waarom je een afkeer voelt bij iemand die je niet kent. Stap twee is bewust op die persoon af stappen en juist vriendelijk tegen hem of haar doen. De kans is groot dat die vriendelijkheid wordt beantwoord en je versteld kunt staan van je eigen aannames.”

Extra vriendelijk

Wat als je zelf vaak te maken hebt met vooroordelen? Als je geregeld te horen krijgt dat je de uitstraling hebt van een ijskonijn, dat je intimiderend of juist timide overkomt? Van Veen: “Het kan bij nieuwe ontmoetingen helpen om in die eerste drie seconden – die cruciale seconden waarin we ons oordeel vormen – extra vriendelijk en enthousiast te zijn. Want als we in die drie seconden besluiten iemand aardig te vinden, gaat het brein op zoek naar bevestiging van onze aanname. Grote kans dat als je eenmaal in het hokje ‘leuk’ zit, je daar niet meer uit komt. Maar het is vooral aan ons allemaal om een open mind te houden. Wees bereid om je eigen oordeel bij te stellen en om te leren. Zeg soms: ‘Ik had ongelijk.’ Blijf nieuwsgierig naar die ander. Wees mild.”

null Beeld
  • De eerste stap is je bewust zijn van vooroordelen. Herken ze bij jezelf én erken dat iedereen er last van kan hebben. Betrap je jezelf op een vooroordeel? Bedenk er dan meteen achteraan dat dat niet hoeft te kloppen.
  • Let erop dat je vooroordelen niet je gedrag bepalen. Doe tegen iedereen even vriendelijk en zet iemand (of hele groepen) niet weg als onbetrouwbaar, onbelangrijk of vreemd.
  • Blijf een open mind houden, stap juist eens op mensen af tegen wie je een bepaalde weerstand voelt.
  • Reageer als iemand in je omgeving andere mensen kwetst of in een hoek zet met een vooroordeel. Ga op een respectvolle manier de discussie aan.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden