PREMIUMInterview

Schrijver Ilja Leonard Pfeijffer: “Alles vóór Stella was een soort van oefenen”

null Beeld ANP, Marc Brester
Beeld ANP, Marc Brester

Schrijver Ilja Leonard Pfeijffer (54) schreef dit jaar het Boekenweekgeschenk. Over de liefde heeft hij uitgesproken ideeën: het is niet iets wat je overkomt, maar iets waarvoor je kiest. Dat doet hij zelf al zeven jaar, met Stella. “Je zou haar mijn eerste echte liefde kunnen noemen.”

José RozenbroekANP, Marc Brester

“Welkom in mijn werkkamer”, zegt Ilja Leonard Pfeijffer hoffelijk, terwijl we naar elkaar glimlachen via ons beeldscherm. Een reisje naar zijn woonplaats Genua is in de nadagen van de pandemie nog steeds lastig, samen koffiedrinken op een Italiaans terras zit er nog even niet in. In plaats daarvan zie ik via Zoom de schrijver van het Boekenweekgeschenk op een barokke troon achter zijn werktafel zitten in het palazzo dat hij bewoont met zijn geliefde Stella. Zoals altijd gekleed als een dandy, in een driedelig krijtstreeppak en met een brede roze-blauw gestreepte stropdas. Zijn lange, grijze haar is geborsteld, zijn snor bijgepunt en aan zijn vingers draagt hij gouden ringen met grote stenen. Onafgebroken rookt hij zelf gedraaide sigaretten. Achter hem een raam met uitzicht op een nauwe steeg, omlijst door crèmekleurige zijden gordijnen. Af en toe wordt ons gesprek onderbroken door uitbundig beierende kerkklokken.

ULTIEME LIEFDESTEST

Precies een jaar geleden zijn ze verhuisd van een piepklein appartement naar dit gigantische huis, na een ingewikkelde verbouwing en het trotseren van vele bureaucratische regels.

Wat deed het voor de romantiek, van 30 naar 230 vierkante meter?

“Eerst was het leuk om op elkaars lip te zitten, nu is het leuk dat we elkaar moeten zoeken. Voorwaarde in beide gevallen is dat je ontzettend van iemand houdt. Die eerste strenge lockdown, toen we niet eens ons huis mochten verlaten, hebben we samen in het appartementje van Stella doorgebracht, op de eerste etage. Dat was wel de ultieme test van de liefde. We hadden gelukkig ook nog mijn appartement op de vijfde verdieping. Dat gebruikte ik als kantoor en daar lagen ook mijn kleren en spullen, anders was het huis echt te klein geweest.”

Voor jouw kleren is vast een walk-in closet van 30 vierkante meter nodig!

“Wat dacht je van Stella’s kleren? In dit huis hebben we een heel mooie walk-in closet. Vijf rekken met haar afdeling en nog een rek met mijn pakken.” Glimlach. “Ik moet nog werken aan de inhaalslag.”

Was het niet moeilijk om je leven als bohemien aan banden te leggen tijdens de pandemie?

“Al vóór het virus was mijn alcoholistische bohemien-vrijgezellenleven totaal veranderd. Eigenlijk vanaf het moment dat ik Stella ontmoette in 2015. Het werd ook tijd, al besefte ik dat niet op dat moment. Mijn vorige leven was een doodlopende weg ingeslagen.”

null Beeld

Je veranderde je leven omdat Stella dat wilde?

“Het was niet zozeer omdat zij dat eiste. Ik stopte met drinken omdat ik zag dat het haar angst inboezemde.”

Waar was ze bang voor?

“Mijn persoonlijkheid veranderde als ik had gedronken. Ik werd misschien wel socialer, grappiger en vrolijker, maar het was kunstmatig. Dat vond ze angstaanjagend. In eerste instantie was het mijn grote offer voor Stella om te stoppen met drinken. Dat maakte het draaglijk, daar voelde ik mij heldhaftig bij. Voor iedereen die wil stoppen met een verslaving is een verhaal belangrijk, dat je vertelt waaróm je het doet. Ik kon mezelf vertellen: in plaats van de drank krijg ik een nieuw leven met een vrouw op wie ik ontzettend verliefd ben. Het duurde wel een tijdje voor ik durfde toegeven dat ik het ook voor mezelf deed. En dat het nodig was.”

Was je voor het eerst in je leven zo ontzettend verliefd?

“Ik ben eerder verliefd geweest, maar Stella zou je mijn eerste liefde kunnen noemen. Alles daarvoor was een soort van oefenen.”

Je vertelt altijd dat jullie liefde was als een blikseminslag. Of heb je dat ervan gemaakt?

“Ik kende haar van gezicht omdat ze in hetzelfde gebouw woonde. Ik wist niet hoe ze heette, ik wist alleen dat ze heel mooi was. Die avond in maart 2015 zat ik op het terras voor ons huis en zag ik haar thuiskomen. Ze was aan het telefoneren en bleef voor de deur heen en weer drentelen. Ik heb de stoute schoenen aangetrokken, ben naar haar toegegaan en heb gevraagd of ze iets wilde drinken. Dat werd een mooie avond. Aan het einde ervan was ik hopeloos verliefd.”

Zij ook?

“Zij wat minder.” Lacht.

null Beeld

Maar jullie werden wel samen wakker.

“Inderdaad, die avond werd bij mij boven voortgezet.”

BOEKENWEEKGESCHENK DOOR ILJA LEONOARD PFEIJFFER

Het thema van de Boekenweek is ‘eerste liefde’. Was dat ook je opdracht toen jou werd gevraagd het Boekenweekgeschenk te schrijven?

“Als boekenweekauteur mag je schrijven wat je wilt. Ik heb lang op twee gedachten gehinkt. Eerst wilde ik iets heel actueels en polemisch doen, over de tijden van nu. Over de woke-cultuur, bijvoorbeeld. Dat plan heb ik al snel laten varen. Ik vind dat een ingewikkeld probleem en om de verschillende kanten te laten zien heb je ruimte nodig, anders wordt het een plat pamflet. Mijn andere idee paste beter bij de Boekenweek, een verhaal over het belang van verhalen. Het idee ontstond om een van die duizenden personen die het literaire bedrijf draaiende houden tot hoofdpersoon te maken. De mensen die in de coulissen werken, die literaire avondjes organiseren, bibliothecarissen, boekhandelaren, leesmoeders… Al die mensen die zich inzetten voor de literatuur, maar nooit een prijs krijgen of op de voorgrond treden.”

‘De hoofdpersoon in Monterosso mon amour heet Carmen. Ze is de vrouw van een oud-diplomaat wiens carrière is blijven steken in zompige steden als Cotonou, Wellington en Lima. Het huwelijk is kinderloos gebleven en na zijn pensioen zijn ze in de middelgrote plaats L**** gaan wonen, waar Carmen werkt als vrijwilliger in de bibliotheek. Nu ze de vijftig is gepasseerd, realiseert ze zich dat haar leven zich heeft voltrokken langs lijnen van nietszeggendheid; een kleurloos bestaan met veel sherry en potjes tennis. Daarom houdt ze zo van boeken. Door te lezen, kan ze andermans levens tot het hare maken. Om nog iets avontuurlijks te beleven, besluit ze een week naar Monterosso te gaan, de Italiaanse badplaats waar ze op haar zestiende voor het eerst werd gekust door Antonio, een jongen met een glanzend bruin lichaam. Maar eerst organiseert ze nog een literaire avond met de illustere schrijver Ilja Leonard Pfeijffer, waarvan uitgebreid verslag wordt gedaan. Door Carmens ogen bekeken blijft er van de schrijver weinig meer over dan een ijdele, zelfvoldane man die zijn publiek manipuleert met afgezaagde trucjes.’

Pfeiffer vervolgt: “Die scène heb ik met satanisch genoegen geschreven. Het is leuk om jezelf zo genadeloos mogelijk te beschrijven door de ogen van de ander.”

Over Ilja Leonard Pfeijffer

Ilja Leonard Pfeijffer (Rijswijk, 17 januari 1968) studeerde klassieke talen in Leiden en werkte er daarna als classicus. Daarnaast schreef hij poëzie, proza en toneel. In 2003 werd hij fulltime schrijver. Voor zijn literaire werk ontving hij talloze prijzen, onder meer de Libris Literatuur Prijs in 2014 voor zijn roman La Superba. Sinds 2008 woont hij in Genua, de stad waar hij verliefd op werd tijdens een fietstocht naar Rome. In 2015 kreeg hij een relatie met buurvrouw Stella Seitun, aan wie hij Grand Hotel Europa opdroeg. Pfeijffer schreef het Boekenweekgeschenk 2022: Monterosso mon amour.

Het allergeestigste zinnetje in het boek is als Carmen denkt: hij ziet eruit als de directeur van de botsautootjes.

Grinnikt. “Dat heeft echt iemand ooit tegen mij gezegd.”

Ik werd wat treurig van Carmen. Ooit het mooiste meisje van de klas, nu een leven in de coulissen van het leven.

“Carmen zelf wordt er ook niet erg vrolijk van. Dat is de reden waarom ze naar Monterosso gaat. Het besef dat ze iets moet doen, daardoor wordt haar leven in gang gezet. Ze maakt uiteindelijk een verhaal mee dat het vertellen waard is.”

Vormgeven aan een verhaal

Hoe zorg jij ervoor dat jouw leven een verhaal krijgt?

“Ik voel me bevoorrecht dat ik mijn leven zo heb kunnen inrichten dat ik doe wat ik het liefst doe: schrijven. Ik heb lang mijn werk als medewerker aan de universiteit van Leiden gecombineerd met het schrijverschap. Maar toen het een beetje te goed ging met het schrijven, besefte ik dat ik een keuze moest maken. Dat viel samen met een tijd waarin ik het minder leuk begon te vinden aan de academie. Er waren dus push- en pull-factoren die elkaar versterkten.”

null Beeld

Geen schrikbeeld van een arme schrijver, ploeterend op een zolderkamertje?

“Ik vind armoede verschrikkelijk. Er zijn perioden geweest dat ik op het randje van een faillissement balanceerde en ik kon daar helemaal niet tegen. Maar als het nodig is om je droom te realiseren, moet je dat accepteren. Je hebt moed nodig om iets van je leven te maken, om je leven te veranderen.”

Ben jij zo onverschrokken?

“Ik ben bang voor heel veel dingen, ik heb hoogtevrees en zo, maar als het gaat om beslissingen nemen in mijn eigen leven, dan ben ik moedig. Wat hielp was dat ik in die tijd geen relatie of gezin had. Als het mis zou gaan, had ik alleen mezelf ermee. Dat maakte de keuze makkelijker. Maar inderdaad, ik ben doordrongen van de noodzaak om moedig te zijn. Maak een verhaal van je leven, dat is misschien wel het thema van dit boek. Maar ook dat het lezen van verhalen belangrijk is.”

Mannen vs. Vrouwen

Waarom lezen vrouwen meer dan mannen?

Het antwoord komt onmiddellijk. “Omdat vrouwen veel verstandiger zijn dan mannen.” Geamuseerde lach. “Mannen zijn beperkte wezens. Die denken dat carrière en inkomen en siervelgen belangrijk zijn. Vrouwen zijn veel intelligenter, verstandiger dan mannen. En dit is geen ironie, dit meen ik écht. Mannen hebben vaak een bijziende, claustrofobische visie op het leven. Met oogkleppen op rennen ze over het parcours van hun carrière. Vrouwen hebben een bredere blik, zien de dingen die écht belangrijk zijn.”

Waarom ben jij niet zoals de meeste andere mannen?

“Het begon er al mee dat ik op mijn achttiende klassieke talen ging studeren, in tegenstelling tot mijn vrienden die voor economie kozen, econometrie, rechten, dat soort vakken. Mijn zusje en ik zijn opgevoed met een grote culturele belangstelling. Mijn moeder was balletdanseres, later onderwijzeres, mijn vader leraar Nederlands, een groot kenner van Middelnederlandse literatuur. Niet een filiaalchef van de Hema voor wie de omzet het belangrijkst is.”

Je kreeg het met de paplepel ingegoten.

“Het zat in me, maar daarmee is je opleiding niet voltooid. Dan heb je vrouwen nodig voor de masterclass, zal ik maar zeggen. Ik heb veel van Stella geleerd.”

null Beeld

Heb je niet de neiging om Stella te idealiseren?

“Totaal! Ik denk dat je dat altijd doet met een grote liefde. Idealiseren wil zeggen dat je heel erg oog hebt voor iemands mooie kanten. Dat doe ik de hele dag en daar is niks mis mee. Ik idealiseer haar omdat ik verliefd op haar ben, nog steeds, al zeven jaar lang.”

Ooit gedacht dat je zo lang verliefd zou kunnen blijven?

“Er heerst een groot misverstand over de liefde. Mensen denken vaak dat het iets is waarop je moet wachten, wat je overkomt, waar je passief slachtoffer van bent. Dat is niet zo. Het is een keuze die je elke dag opnieuw maakt. Elke dag moet je weer je best doen. Zoals die eerste dag, toen je je best deed om haar te versieren. Het is niet zo dat je achterover kunt leunen met een pijpje bier bij een potje voetbal op tv als dat eenmaal is gelukt. Nee, je moet haar blijven versieren, élke dag.”

Elke dag je best doen… Dat is best inspannend.

“Het ís ook een inspanning, maar die inspanning is belangrijk. Ook zoiets doms wat veel mannen denken, die zien een relatie als een van de items op een to-dolijst die je kunt afvinken. Opleiding, check. Goede baan, check. Goed salaris, check. Huis, auto, vrouw – als je het allemaal hebt afgevinkt, hoef je geen moeite meer te doen. Maar zo werkt het niet.”

Wat doe jij om haar elke dag weer te verleiden?

“Aandacht voor haar, dat is het belangrijkst. Belangrijker dan cadeautjes geven, bloemen brengen, uitstapjes organiseren. Als Stella en ik gaan eten, dekken we de tafel mooi, steken we de kaarsen aan, gaan we ervoor zitten, nemen we de tijd, praten we, urenlang. Tijdens de lockdown kleedden we ons elke avond mooi aan voor het diner, alsof we uit eten gingen. Als je de hele dag in je pyjama blijft hangen, wordt het leven wel heel treurig.”

null Beeld

Wat verwacht jij van een vrouw?

“Ik ben er eigenlijk best trots op dat ik daar minder over nadenk dan over wat ik een vrouw kan geven. Liefde is voor mij een kwestie van geven, veel belangrijker dan iets terugverlangen. Liefde is geen transactie waarbij je rendement verwacht voor je investeringen.”

Relaties

Mensen worden vaak verwaarloosd in relaties.

“Laat jij nooit degene zijn die verwaarloost. En als je voor jouw aandacht de aandacht van die ander terugkrijgt, de volledige aanwezigheid van een persoon, dan is dat een enorm geschenk.”

Voel je je bevoorrecht dat je je zielsverwant hebt gevonden?

“Ik voel mezelf ontzettend bevoorrecht. Maar wat ik al zei: je moet er zelf voor kiezen. Het is niet iets waarop je moet wachten, houd op met het idee dat je de ware moet tegenkomen. Er zijn zeven miljard mensen op de wereld, hoe kun je nou weten wie de ware is? Het idee dat je voor iemand kiest, dat je iemand tegenkomt en dan besluit dat zij de ware is, dat vind ik veel romantischer. En dat je daar dan naar handelt en haar de ware gaat máken.”

Ik zie achter jou een beertje.

Hij staat op en pakt het beertje. “Dat is Dorus, hij is zo oud als ik. Hij was mijn eerste teddybeer, is meeverhuisd naar Italië en zit nu altijd achter mij.”

Dorus is je eerste liefde.

“Precies. Kijk, hij is een beetje kaal geknuffeld, zijn pootje is er ooit af geweest, dat hebben we weer aangenaaid.”

En nu zit hij daar, tegen de woordenboeken aan.

“Dat is een goed hoekje, daar kan hij mij in de gaten houden. Maar hij is nooit jaloers.”

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden