Trauma’s door misbruik van een protocol op het speciaal onderwijs. Monique (45): “Mijn dochter (11) werd onder dwang opgesloten”

Getraumatiseerd speciaal onderwijs protocol Beeld Getty Images
Getraumatiseerd speciaal onderwijs protocolBeeld Getty Images

Op het speciaal onderwijs raakt Monique’s dochter (dan 11 jaar) getraumatiseerd. Misbruik van het ‘protocol fysiek begrenzen’ treft honderden kinderen, zo ontdekte ze. Monique: “Ze werden regelmatig zonder echte aanleiding in de houdgreep genomen en opgesloten.”

Eva BredaGetty Images

Monique: “Mijn dochter Siem zat al een maand op het voortgezet speciaal onderwijs toen ik een mailtje kreeg met informatie over haar schooljaar. Ik scande het vluchtig: welke rekenmachine moest ik kopen? Moest er een Bosatlas komen? Er stond ook wat algemene informatie in over het reilen en zeilen op die school. Helemaal onderaan stond: ‘Bij inschrijving gaat u automatisch akkoord met het toepassen van het protocol Fysiek Begrenzen.’ Achteraf gezien hadden bij het lezen van dat ene zinnetje mijn alarmbellen moeten afgaan.

Protocol Fysiek Begrenzen

Het protocol Fysiek Begrenzen wordt door sommige instellingen binnen het speciaal onderwijs gebruikt om rust en orde op school te bewaren. Kort gezegd houdt het in dat, wanneer een conflict met een leerling dreigt te ontaarden in geweld, kinderen mogen worden vastgepakt of in een gesloten ruimte mogen worden gezet. Een heftige, maar soms noodzakelijke aanpak om kinderen die hun emoties niet kunnen reguleren, tot rust te manen.

Autistisch en hoogbegaafd

Mijn dochter is allesbehalve een kind met agressieve of boze uitspattingen. Siem is autistisch en hoogbegaafd en daardoor juist rustig, analytisch en behoorlijk rechtlijnig. Liegen kan ze niet en de wereld is zwart of wit bij haar, grijs bestaat niet. Haar rechtlijnigheid stond haar op de basisschool wel eens in de weg. Toetsvragen nam ze veel te letterlijk en regelmatig ging ze met leraren in discussie. Misschien was ze op zoek naar meer uitdaging: haar werk had ze altijd al vroeg af, waardoor ze zich verveelde. Toen ze elf jaar was, leek het me daarom een goed idee om haar op het speciaal voortgezet onderwijs te plaatsen. Daar zou ze de juiste begeleiding krijgen. Als alleenstaande moeder ga ik door het vuur voor mijn kind en ik wilde gewoon het beste voor Siem.

Het ging niet goed

Al na een paar maanden op haar middelbare school merkte ik dat het niet goed met haar ging. Waar Siem op de basisschool vaak thuiskwam met hele verhalen, was ze nu timide als ik naar haar schooldag vroeg. ‘Wat hebben jullie gedaan vandaag?’ ‘Niets.’ ‘Was het leuk op school?’ ‘Weet ik niet meer’. Ze sloeg helemaal dicht.

De time out-ruimte

Ik voelde me machteloos. Waarom kon ik haar niet meer bereiken? Het voelde alsof ze uit mijn vingers glipte. Om mezelf te sussen, kwam ik met verklaringen. Dat ze de lessen vast suf vond, of misschien meer uitdaging nodig had. Meermaals ging ik met school praten om dat voor elkaar te krijgen. Ondertussen liet de school steeds vaker weten dat Siem zich niet aan de regels hield. Ze heeft faalangst en durft soms haar rekenmachine niet te gebruiken, uit angst dat ze het fout zal doen. Van school kreeg ik dan te horen dat ze een tijdje in de time-out ruimte had doorgebracht. Ik kende die ruimte wel, had hem op de open dag gezien: een leeg klaslokaal met ramen en een deur. Niets bijzonders. Het leek me prima dat ze daar dan even moest zitten, dan kon ze rustig, zonder sociale druk, met haar rekenmachine aan de slag.

Kom maar naar huis, meisje

Maar Siems ontwijkende gedrag bleef. Sterker nog, in haar tweede schooljaar kwam ze regelmatig tijdens haar schooldag thuis omdat het niet ging. Op een ochtend was ze net naar school vertrokken, toen ze me al belde. ‘Mama, ik kan de school niet in’, zei ze. ‘Zijn ze dicht?’, vroeg ik nietsvermoedend. ‘Nee, mama. Ik kán de school gewoon niet in.’ Iets blokkeerde haar om de drempel over te stappen. Toen realiseerde ik me dat er al die tijd echt iets speelde. Dit ging niet om te saaie lessen, dit was veel ingrijpender. En ik, haar moeder, zag het al die tijd niet. ‘Kom maar naar huis, meisje. Het hoeft niet’, zei ik tegen haar, met een brok in mijn keel.

Continu ziek

Siem kwam naar huis en ging maandenlang niet naar school terug. Ik had nog geen idee wat er speelde, maar ik zag wel dat het slecht met haar ging. Ze was continu ziek: overgeven, buikkrampen. En als er iemand van een leerplichtinstantie langs kwam om haar situatie te peilen, verdween ze bang naar boven. Ik liet het gaan: ze was zichtbaar van slag. Het belangrijkste was dat ze weer de oude werd.

Niet de enige ruimte

Maanden verstreken en de rust deed Siem zichtbaar goed. Ze werd minder ziek en kon weer wat meer lachen. Ik vroeg haar nog niet wat er was gebeurd, ik voelde dat het te vroeg was. Wel gingen we samen op zoek naar een nieuwe school. We waren op een open dag toen ze ineens begon te praten. Een docent wees ons de time-outruimte aan. ‘Is het er net zo een als op mijn vorige school?’, vroeg Siem bang aan me. Ik begreep niet wat het probleem was, zo erg was dat lokaal toch niet? ‘Maar dat was niet de enige ruimte, mama.’

Gedwongen opgesloten

Toen kwam het hele verhaal eruit: er waren ook nog andere time out-ruimtes. Ruimtes van nog geen 4 vierkante meter, zonder ramen, waar de deur op slot ging. Hortend en stotend vertelde Siem me in tranen wat zich daar allemaal afspeelde. Tegen haar wil werd mijn dochter daar urenlang vastgehouden. En helemaal niet voor gewelddadige conflicten, maar als ze bijvoorbeeld haar rekenmachine niet wilde gebruiken. Ze begreep er niets van. Ook haar vrienden werden regelmatig zonder echte aanleiding in de houdgreep genomen en opgesloten, zei ze. Ik ken Siem, ze kan niet liegen. Plotseling viel alles op zijn plek: daarom deed ze zo. Ze was getraumatiseerd en doodsbang om naar school te gaan. ‘Dit had nooit mogen gebeuren’, drukte ik haar op het hart. Ik hield me groot tijdens haar hele verhaal, maar brak van binnen toen ze antwoordde: ‘Maar mama, ik dacht dat dat is wat ze met autisten doen.’

Verhaal halen

Ik voelde me zo schuldig, ik was er ziek van. Ík heb er onbewust mee ingestemd om haar naar een school te laten gaan, waar dit protocol werd gehanteerd. Meteen ging ik verhaal halen op school. Want als dit allemaal waar was, zouden daarvan toch ook rapportages moeten zijn? Siem besloot op het laatste moment om mee te gaan, dat vond ik zo stoer van haar. Maar eenmaal bij de directrice op kantoor kregen we niets te zien. Het hele systeem vol rapportages was leeg. Niets! Zelfs geen oudergesprek of ‘te laat’-melding stond erin. ‘Niets aan de hand dus’, zei de directrice. Ik had willen schreeuwen dat ze iets achterhield en dat ik nu die geheime time-outruimtes wilde zien. Maar ik hield mijn mond. Mijn dochter zat naast me en ik wilde haar leed niet groter maken dan het al was.

Niet de enige

Achteraf ging ik erg aan mezelf twijfelen. Klopte het echt dat het protocol te pas en te onpas werd ingezet? Of was ik gewoon een naïeve moeder? Maar toen ik mijn verhaal op Twitter deelde, werd ik overspoeld met reacties vol herkenning. Honderden ouders stuurden me berichten over hoe hún kinderen trauma’s op liepen op het speciaal onderwijs door misbruik van dit protocol. Ook hun kinderen waren urenlang opgesloten in veel te kleine ruimtes en agressief in houdgrepen genomen zonder enige aanleiding. Massa’s kinderen zitten nu part-time op school en part-time in therapie. Hoe vreselijk ook, ik ben blij dat ik dat weet. Zie je wel, dacht ik, ik ben niet gek. Dit gebeurt echt.

‘Ontsnapt’

Met Siem gaat het steeds iets beter. Ze liep een tijdje bij een speciaal centrum voor autisme, waar ze begeleiding kreeg om weer naar school te kunnen na wat haar is overkomen. Daar kwam ze één van haar vriendjes tegen van de middelbare school. ‘Wat doe jij hier?’, vroeg hij. ‘Ik dacht dat jij was ontsnapt!’ Dat geeft wel aan hoe de kinderen hun school ervaren.

Inmiddels is Siem klaar om naar een nieuwe school te gaan, dat gaat binnenkort gebeuren. Twee dingen weet ik wel: ik zoek tot de bodem uit wat er op haar vorige school is gebeurd en voortaan gaat alles en iedereen door een grondige check voordat ze bij mijn dochter in de buurt komen. Ik zal haar beschermen met alles wat ik in me heb.”

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden