Oorlog door de ogen van vrouwen

Victoria: “Mijn Russische familie gelooft nog steeds dat Poetin Oekraïne wil ‘helpen’”

Oorlog door de ogen van vrouwen Beeld Libelle
Oorlog door de ogen van vrouwenBeeld Libelle

Vluchtende vrouwen, vrouwen aan de vuurlinie, vrouwen aan de zijlijn, achterblijvende vrouwen: oorlogen hebben impact op álle vrouwen. Aan Libelle vertellen ze openhartig over hun ervaringen. Deze week Victoria, een Russische televisieredacteur die het juk van de propaganda in haar vaderland verwierp en naar Oekraïne verhuisde.

Eva BredaLibelle

“Oekraïners zijn nazi’s: arm, onontwikkeld. Ik groeide op met het idee dat wij Russen een exceptioneel volk waren. In de geschiedenisboeken waaruit we leerden op school, won Rusland iedere oorlog. Rusland had altijd gelijk, de rest van de wereld was te dom om dat te snappen. Oekraïne was volgens de media juist het zielige, arme broertje van Rusland waarvoor we moesten zorgen. Wij zouden ze redden.

Als je zo wordt omringd door propaganda, ga je er uiteindelijk in geloven. Zeker als je familie en vrienden dat ook allemaal doen. Tot op de dag van vandaag denken mijn ooms, tantes, nichten en neven dat Oekraïne vol nazi’s zit die een gevaar voor de wereld zijn en dat Rusland ze kan helpen.

Vragen die je beter niet kunt stellen

Toch heeft er altijd iets van twijfel in mij gezeten. Mijn vader was altijd al kritisch op het nieuws, waardoor ik als jong meisje al continu vragen stelde. Hoe kon het dat Rusland alle oorlogen won? ‘Dat soort vragen kun je beter niet stellen’, zeiden mijn docenten dan. Als ik het Googelde, waren de eerste tientallen zoekresultaten van Russische websites. Als ik op buitenlandse sites andere feiten las, wist ik niet of ik dat moest geloven. Waarom zou ik de mensen die volgens Poetin dom zijn, wél geloven? Ik bleef altijd verward achter.

Ik moest leugens verkopen

Uit mijn hang naar de waarheid, ging ik werken als redacteur bij een groot nieuwsprogramma. Maar daar moest ik alleen maar leugens verkopen. We moesten uitzenden dat de Krim historisch gezien van Rusland was, bijvoorbeeld. Mijn collega’s en ik wisten natuurlijk dat dat niet zo was, maar niemand stelde vragen. Als de mensen hogerop wilden dat we dit uitzonden, dan deden we dat. ‘Dit kunnen we toch niet doen?’, vroeg ik aan collega’s. ‘Je kunt maar beter je mond houden’, kreeg ik terug.

Een andere realiteit

Mijn wereldbeeld werd opgeschud toen ik verliefd werd op een Oekraïense man. Ik bezocht hem in zijn land en zag een heel andere realiteit dan die mij altijd was voorgeschoteld. De Oekraïners waren ontwikkeld, lief, intelligent, ondernemend. Ik herinner me dat de overheid de prijzen voor openbaar vervoer had verhoogd. Duizenden Oekraïeners gingen de straat op, de buschauffeurs reden niet, een deel van het land kwam in opstand. Ik vond dat zo bijzonder om te zien. In Rusland laat iedereen zich leiden door wat de overheid hen voorhoudt. In Oekraïne waren mensen bereid hun mening te laten horen, te vechten voor hun vrijheid. Wat een moed! Als ik over Rusland praatte, kwam ik er al snel achter dat niemand op onze ‘hulp’ zat te wachten.

Voor het eerst had ik het gevoel dat ik de wereld om me heen kon geloven, dat er geen sluier van leugens over mijn leven hing. Ik verhuisde naar Oekraïne. Maar als ik terugging naar Rusland om familie te bezoeken, begon ik alweer aan mijn waarheid te twijfelen. De posters in de straten, het nieuws op televisie, de gesprekken die je voert op straat... alles druipt er van de propaganda. Ik hield me sterk, maar kon me ineens nog beter inbeelden waarom veel mensen geloven in wat Rusland ze vertelt.

Raketbom in de achtertuin

Mijn man en ik trouwden, kregen een zoontje en woonden in Marioepol. Al jaren was er gevecht en gedonder tussen Rusland en Oekraïne, maar nooit had ik verwacht dat de oorlog echt zou uitbreken. Poetin zou toch niet zo dom zijn dat hij middenin Europa, middenin de 21e eeuw een oorlog zou ontsteken? Toch had ik al maandenlang een vluchttas klaarstaan.

In februari dit jaar werd ik opgeschrikt door een keiharde knal. Het huis trilde ervan. Een raketbom was in onze achtertuin beland, er was oorlog. Met mijn zoontje in mijn armen wachtte ik trillend onder tafel tot mijn man thuiskwam van zijn wandeling met de hond. Het voelde surrealistisch om de vluchttas te pakken en ons huis voorgoed achter te laten. Toch kon ik niet huilen, ik zat in een overlevingsstand.

Dagenlang verbleven we in een schuilkelder in het westen van het land. Ik wilde niet vluchten, ik kon toch niet weg bij mijn man? Maar toen we hoorden dat ook steden dichterbij te maken kregen met raketbommen, hadden we geen keuze meer. Mijn zoontje moest in veiligheid worden gebracht. Ik liet mijn man beloven dat hij niet aan de frontlinie zou gaan vechten, ik kan hem niet verliezen. En ik vluchtte naar Nederland.”

Victoria met haar zoon in Nederland Beeld Privébeeld Victoria
Victoria met haar zoon in NederlandBeeld Privébeeld Victoria

Steeds weer ander nieuws

Eenmaal hier dompelde ik mezelf onder in het nieuws. Ik wilde álles lezen, om maar zeker te weten dat mijn man nog veilig was. Ik maakte mezelf gek. Alle nieuwsmedia, vooral de Russische, zeiden continu iets anders. Dan meldden ze weer dat er een Oekraïense stad was aangevallen, een paar minuten later berichtten ze alweer dat de aanval was gefotoshopt. En wéér een paar uur later kon hetzelfde Russische nieuwsplatform zeggen dat er toch wél was aangevallen, maar dat de Oekraïners hun eigen stad aanvielen om de Russen in een slecht daglicht te zetten. Om de paar minuten kwam er een andere leugen, van dezelfde zender. Ik wist niet meer wat ik moest geloven.

Haatreacties op sociale media

Op sociale media deelde ik af en toe iets wat ik uit de eerste hand had gehoord van familie en vrienden in Oekraïne. Ik vertelde over de raketbom die in mijn eigen achtertuin viel. Iemand moest toch de waarheid vertellen? Dat zorgde voor een stroom aan haatreacties. ‘Pas maar op’, schreef een Russische vrouw me. ‘Je zult boeten voor de leugens die je hier verspreidt.’ Ze schreef me dat ze ‘wist waar mijn vader woonde’ en dat we ‘zouden verrotten onder de grond’. Ik kan niet ontkennen dat ik dat een beetje intimiderend vond. Maar ik heb mijn huis verloren, zit met mijn zoontje in een vreemd land, ik heb geen spullen meer, mijn oude leven is verwoest en mijn man zit in een oorlogsgebied. Ik heb wel iets anders aan mijn hoofd dan dit soort dreigementen.

Familie is blind om Poetin te geloven

Het raakt me toch. Dat familie en oude vrienden zo blind zijn dat ze Poetin geloven. Dat ze het goed praten dat hun leider mensen vermoordt. Dat ze mij als leugenaar zien. Het maakt me zo boos dat ik met bijna al mijn Russische familie en vrienden heb gebroken. Ze zijn gewoon gebrainwasht. Al zeggen ze tegen mij dat ík dat ben. Het is de stok waarmee alle Russen slaan. Ga je tegen Poetin in? Dan ben je vast gebrainwasht door die nazi’s uit Oekraïne. Gelukkig weet ik wel beter. Mijn vader staat er gelukkig net zo nuchter in als ik. Als hij nu af en toe nieuwskoppen uit Rusland naar me stuurt - ‘wéér een domme leugen van Poetin’ - lachen we er hartelijk om. Wat kunnen we anders doen? De haat die we krijgen omdat wij de andere kant van het verhaal verspreiden, doet hem weinig. ‘Dit gebeurt nou eenmaal als je je uitspreekt’, zegt hij vaak gelaten. Dat geeft me kracht. Wij staan voor de waarheid en niemand zal daar verandering in brengen.”

Ben of ken je een vrouw met een bijzonder of belangrijk oorlogsverhaal en wil je ook je verhaal doen aan Libelle? Vul onderstaand formulier in.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden