psychologie

Waarom een huisdier goed voor ons is

null Beeld Stocksy
Beeld Stocksy

Van klein keffertje, een schattige kitten tot hangoorkonijn, een huisdier hebben is goed voor de mens. Om allerlei redenen. Journalist Maud, kersvers hondenbaasje, concludeert al snel: “Sinds ik Freddie uitlaat, heb ik veel meer contact met de buurt.”

Als ik in de bruine kraalogen van Freddie kijk, dan smelt ik. Of als ik hem blij zie rennen door het park, zijn oortjes vrolijk op-en-neer wapperend. Opstaan is leuker nu er iemand is die me altijd – ook als het slecht weer is of de wereld in de fik staat – begroet alsof hij me een jaar niet heeft gezien, met een staart die als een helikopter in de rondte kwispelt. Ik had al een kat en hoopte dat een hond me gezelligheid, orde en structuur zou bieden: zaken die heel welkom zijn in het leven van een freelancer. Maar dat ik er zó veel liefde door zou voelen, had ik nooit kunnen vermoeden.

Hechte band

De verhouding tussen mens en huisdier is de afgelopen decennia compleet veranderd. Dat zag ook de Britse journalist Henry Mance, die zich afvroeg hoe het mogelijk is dat we onze huisdieren compleet vertroetelen en tegelijkertijd nog altijd vlees eten. Hij ging op onderzoek uit en schreef er het boek How to Love Animals over. Volgens Mance heeft de hechte band met onze huisdieren te maken met veranderingen in de samenleving. “We zijn van het platteland met al zijn beesten naar de stad getrokken; de huisdieren die mee verhuisden werden belangrijker”, vertelt de journalist in de Volkskrant. Mance denkt dat secularisatie en het kleiner worden van gezinnen een rol speelt: de dieren vullen de leegte op en zijn een volwaardig lid van het gezin geworden. We kijken er anno 2021 niet meer van op als de hond van de buren mee op vakantie gaat, het konijn door de woonkamer hupst of een kat een serieuze begrafenis krijgt.

null Beeld

Volgens universitair docent Maarten Reesink, medeoprichter van het Centrum van DierMens Studies, heeft filmproducent Disney invloed gehad op die vermenselijking van huisdieren. Denk Bambi, Finding Nemo en The Lion King: stuk voor stuk met dieren in de hoofdrol, die menselijke emoties ervaren en dito avonturen beleven. “Dat humaniseren was niet vanuit dierenliefde, maar puur commercieel”, legt Reesink uit. “Disney wist donders goed wat zou scoren.” De filmproducent speelt in op wat zoöloog Konrad Lorenz het Kindchenschema noemde: de menselijke neiging om vertederd te raken van ronde en zachte vormen, oftewel: wezens die op een baby lijken.

“Mijn hond geeft me zelfvertrouwen”

Naomi (22): “Het ging al een tijdje niet zo goed met me. Ik lijd aan een angststoornis en heb last van depressieve gedachten. Ik ben vooral bang in het contact met andere mensen, dat heeft me helaas ook mijn baan gekost. Omdat ik nu veel thuiszit en gezelschap miste, heb ik een hondje aangeschaft. Door pup Timo voel ik me stukken beter. Niet alleen omdat hij altijd blij is om me te zien en we veel knuffelen, maar ook omdat ik door hem vaker naar buiten ga en andere mensen spreek. Normaal durf ik amper iets te zeggen, maar doordat Timo letterlijk tussen mij en de ander staat, voel ik me veiliger. Mijn hond geef me zelfvertrouwen. Ik ben blij dat hij er is.”

Hond in een jurk

Het vermenselijken van onze huisdieren is in principe positief, vindt Karin Hediger van de Open Universiteit. Zij is bijzonder hoogleraar antrozoölogie en doet onderzoek naar de interactie tussen mens en dier. “Vroeger kenden mensen dieren geen emoties toe. Daardoor behandelden we ze minder goed en was fysiek en verbaal straffen normaal. Tegenwoordig zijn we meer empathisch naar onze huisdieren.” Ik merk zelf ook dat ik mijn dieren vermenselijk; licht pathetisch wellicht zeg ik dat poes Pommetje en hond Freddie huisgenoten zijn, in plaats van dat ik mezelf hun eigenaar of baasje noem. Prima, vindt Hediger, maar we moeten er volgens haar wel voor waken dat die vermenselijking niet doorslaat. “Een goed voorbeeld is de zogenaamd schuldig kijkende hond als we bij thuiskomst zien dat hij een kussen kapot heeft gebeten. Als jij boos kijkt en je stem verheft, is hij niet schuldbewust, maar gewoon angstig.” Corina Haverlag van het Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren (LICG) beaamt dat humaniseren ook negatieve kanten heeft. “Een dier heeft nou eenmaal andere behoeften dan een mens. Voorbeelden van te ver gaande vermenselijking zijn een huisdier (te vaak) in bad doen of zogenaamd onwenselijk gedrag afleren dat wel bij het dier past.”

En denk aan de truitjes of zelfs tutuutjes, die sommige mensen kleine hondjes aantrekken. “Niet alleen onnodig en waarschijnlijk irriterend”, zegt Haverlag, “Het verstoort de communicatie met soortgenoten. Honden zeggen veel met hun lijf, als daar een jurkje overheen zit, zijn ze niet meer te lezen.” Ook obesitas, een typisch menselijke aandoening, komt steeds vaker voor bij dieren.

“Dankzij mijn hond heb ik mijn vriend ontmoet”

Anita (42): “Toen mijn relatie zeven jaar geleden overging, heb ik een hond aangeschaft. Dat bleek de beste keuze die ik had kunnen maken, want tijdens een van de vele wandelingen met Bengi heb ik mijn huidige vriend ontmoet. De honden werden eerst verliefd en de baasjes volgden! Ook een van mijn beste vriendinnen heb ik leren kennen toen ik de hond uitliet. Inmiddels hebben we vier honden waarmee we regelmatig op stap gaan. Ze verrijken mijn leven. Ik geniet door hen vaker van de schoonheid van de natuur en als ik thuiskom na een werkdag word ik altijd uitbundig begroet. Zonder hond is mijn leven niet compleet.”

Gezond baasje

In Nederland heeft bijna de helft van de huishoudens een of meerdere huisdieren. Vissen buiten beschouwing gelaten, is de hond het populairste huisdier (1,9 miljoen). Er leven meer katten in Nederland (3,1 miljoen), maar veel mensen hebben meerdere katten. Ook vogels zijn populair (2,4 miljoen) en bij elkaar zijn er iets meer dan een miljoen knaagdieren en konijnen.

null Beeld

Over wat het hebben van een huisdier deze baasjes brengt, zijn tal van onderzoeken gedaan. Zo liet een onderzoek van de American Heart Association onder 5200 Amerikanen bijvoorbeeld zien dat, niet geheel onverwacht, hondenbezitters meer lichaamsbeweging hebben dan mensen zonder hond. Ook ontdekten onder meer wetenschappers van de Washington State University dat honden stressverlagend kunnen werken. “Vooral wanneer je met een dier kunt communiceren, zoals een hond, kat of paard, maar bijvoorbeeld ook met kippen, zijn de effecten groot”, legt Karin Hediger uit. “In interactie neemt het niveau van cortisol, een stresshormoon, af. Verder gaat de hartslag naar beneden. En zelfs alleen al door het aankijken van je hond, stijgt het niveau van het knuffelhormoon oxytocine.” Ook de kat heeft een positieve invloed op het hart en ons welzijn, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Minnesota onder 4500 Amerikanen. De onderzoekers ontdekten dat katteneigenaren zelfs 30 procent minder kans hebben op een hartaanval. Hediger beaamt: “Het hebben van een kat kan hartproblemen voorkomen. Ook kan het knuffelen van je kat helpen om negatieve en zelfs depressieve gevoelens te verminderen.

Maarten Reesink van het Centrum DierMens Studies plaatst wel een kanttekening bij al dit gejubel. “Ten eerste geldt dit alles natuurlijk nooit voor alle individuele gevallen, wetenschap meet een tendens. Daarbij kan het ook zo zijn dat bijvoorbeeld mensen die honden hebben, vanuit zichzelf al gezonder leven.” Cardioloog Glenn Levine van het Baylor College of Medicine in Houston is positiever. Hij ziet sterke aanwijzingen voor daadwerkelijke oorzakelijke verbanden tussen huisdierbezit en een gezond hart, vertelt hij in het medische tijdschrift Circulation. Hij leidde verschillende studies naar het effect van huisdieren op cholesterol en bloeddruk, waaruit bleek dat huisdieren een verlagend effect hebben op beide waarden. Een van de sterkste onderzoeken werd gehouden onder proefpersonen met een verhoogde bloeddruk op de grens van ongezond, die de intentie hadden een hond te nemen. Van degenen die (weloverwogen!) een hond in huis namen, daalde de bloeddruk. Ook bleek dat – als de hond eenmaal deel uitmaakte van het dagelijkse leven – de kans kleiner was dat hun bloeddruk en hartslag zouden stijgen onder stress dan bij de proefpersonen die (nog) geen hond hadden genomen.

Toch zijn er ook mensen die geen gezondheidsvoordelen ondervinden van huisdieren, omdat ze simpelweg niets met dieren hebben. Of je dat wel of niet hebt, is volgens Hediger aangeleerd. “Uit onderzoek blijkt dat heel kleine kinderen overmatig geïnteresseerd zijn in dieren. Maar als je daarna opgroeit zonder beesten of zelfs negatieve ervaringen hebt met dieren, zal het positieve effect van een huisdier verwaarloosbaar zijn.”

“Mijn moeder had nooit wat met de kat, tot mijn vader overleed”

Ellen (31): “Toen ik tien jaar geleden in het buitenland ging studeren, logeerde mijn kat bij mijn ouders. Ik had altijd in mijn hoofd dat ik hem zou meenemen zodra ik een huis voor mezelf had. Tot mijn vader plotseling overleed. Ik zag dat mijn moeder, die daarvoor nooit veel aandacht had voor de kat, ineens troost vond bij het beestje. Hij zit hele avonden bij haar op schoot. Ik vind het een fijne gedachte dat ze zich daardoor een beetje minder alleen voelt, dus Minoes blijft lekker waar ze is.”

Sociaal contact

Het is niet alleen gezellig om iemand om je heen te hebben als je alleen thuis bent, een huisdier zorgt ook voor meer contact. Sinds ik een paar keer per dag met Freddie naar buiten ga, maak ik vaker een praatje met mijn buurtgenoten. Getatoeëerde voetbalsupporters, een keurige oude heer, studenten en kinderen: iedereen wil Freddie aaien. Op chagrijnige dagen is een glimlach van een buurtbewoner echt een oppepper. Ook Hediger heeft een mooi voorbeeld van hoe dieren als sociaal smeermiddel kunnen dienen. “Op de basisschool kwamen er vluchtelingen bij ons op school. We spraken elkaars taal niet, dus het contact was stroef. Maar toen ze bij mij thuis kwamen, verdween het ongemak. We hadden veel dieren en maakten via hen contact.”

null Beeld

Naar het effect van huisdieren op kinderen is veelvuldig onderzoek gedaan. Zo ontdekten wetenschappers van de universiteit van Zagreb bij een studie onder achthonderd kinderen dat een dier of zelfs beestenboel thuis een positieve werking heeft op de emotionele en sociale ontwikkeling van het kind. Hediger: “Het is goed voor kinderen om te leren dat ze zichzelf niet altijd op nummer één kunnen zetten, dat er ook anderen zijn die iets nodig hebben. Het hebben van een huisdier is een goede les voor het ego.” Bijvangst van het onderzoek: kinderen die zich in het gezelschap van huisdieren bevinden, ervaren hun thuissituatie als harmonieuzer dan kinderen zonder dier.

Uitslagen mini-enquête

Libelle-lezeressen en hun huisdieren

● 79% Mijn huisdier voelt het aan als ik verdrietig ben

● 95% Ik praat tegen mijn huisdier

● 53% Ik vier de verjaardag van mijn huisdier

● 83% Ik zie mijn huisdier als gezinslid

● 93% Ik zou er kapot van zijn als mijn huisdier overlijdt

Bron: Mini-enquête onder ruim 200 Libelle-lezeressen via libelle.nl

Onvoorwaardelijke liefde

De fysieke en mentale gezondheidsvoordelen zijn natuurlijk allemaal mooi meegenomen, maar voor de meeste dierenbezitters is de onvoorwaardelijke liefde die ze van hun huisdier krijgen het allerbelangrijkst. Het maakt de parkiet, hagedis of het konijn niets uit of je vijf kilo bent aangekomen. De hond wordt niet boos als je een uurtje later thuis bent dan gepland. Geen dier zal je veroordelen omdat je je opleiding niet het afgemaakt. Dat maakt het verdriet om een overleden huisdier soms net zo sterk als het verlies van een familielid of vriend, iets dat niet moet worden onderschat. Toch doe ik graag nog even mijn ogen dicht en denk er nog maar niet over na. En hoop vurig dat pittige Pom en kwispelende Fred mij nog jaren zullen vertederen. ■

null Beeld

Coronapups & lockdownkatten

Het hebben van een huisdier is natuurlijk niet altijd een succes. Het dier kan een lichamelijke of geestelijke afwijking hebben, die tijd, geld en/of je humeur kost. Ook kennen we allemaal de verhalen van de honden en katten die tijdens de lockdown zijn aangeschaft, maar nu in de weg zitten. Die troostdieren zijn deze zomer massaal in het asiel beland. Veel van deze dieren hebben last van verlatingangst, omdat ze niet hebben geleerd alleen te zijn. Ook blijkt dat veel mensen geen rekening hadden gehouden met de kosten die een huisdier met zich meebrengen.

  • Bronnen: de Volkskrant, Divebo (Branche-organisatie voor ondernemers in de gezelschapsdierensector), Baylor College of Medicine in Houston, American Heart Association, Washington State University, Universiteit van Minnesota, Universiteit van Zagreb, Open Universiteit
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden