DIT IS MIJN LEVEN

Xena’s broer bekeerde zich tot de islam: “Ik was bang dat ik hem kwijt zou raken”

null Beeld

Zij gaat op vrijdag dansen in een club, hij naar de moskee. Hoe kan het dat wij zo verschillend zijn? vraagt filmmaakster Xena Evers (32) zich af in de documentaire Mijn broer en ik. Ze komen toch uit hetzelfde nest?

“Drie jaar geleden besloot ik een film te maken over mijn broer en zijn keuze zich te bekeren tot de islam, in de hoop hem beter te begrijpen. Ik wilde proberen een antwoord te vinden op de vraag hoe het kan dat mijn broer een totaal andere weg is ingeslagen, terwijl we in onze opvoeding dezelfde normen en waarden hebben meegekregen. Hij hing een godsdienst aan die mij vreemd was en soms zelfs angst inboezemde door denkbeelden die lijnrecht tegenover die van mij staan. Bijvoorbeeld het idee dat de man ‘de kapitein van het schip’ is en ‘aan het roer staat’, zoals mijn broer dat zo beeldend kan zeggen.

Mijn enige broer

Van huis uit hebben wij een nogal progressief wereldbeeld meegekregen, wij groeiden op in een vrijgevochten gezin. Ik heb vier zussen, Falko is mijn enige broer en twee jaar ouder dan ik. Mijn ouders waren erg voor emancipatie en gelijkheid; mijn moeder heeft altijd gewerkt en mijn vader stimuleerde iedereen in ons gezin om zich te ontwikkelen. In hun ogen was iedereen gelijk en de meisjes in ons gezin deden dezelfde sporten als Falko. Religie speelde totaal geen rol in onze opvoeding. Sterker nog, mijn ouders waren overtuigd atheïsten. Mijn vader, die zelf uit een katholiek nest kwam, wilde ons ‘niet lastigvallen met die onzin’.

null Beeld

Mijn broer en ik waren altijd close. We zaten samen op judo en konden goed met elkaar praten. Vaak kwam ik ’s avonds op zijn bed zitten en kletsten we over van alles en nog wat. Hij was mijn grote stoere broer die op zijn zestiende uit huis ging en het vrije leven opzocht. Hij was bezeten van surfen en reisde de wereld over op zoek naar de beste golven. Dan zat hij weer een tijdje in Zuid-Afrika of op Curaçao. Ik vond het tof, zo’n broer die deed waar hij zin in had. Zelf volgde ik een andere weg: ik behaalde mijn vwo-diploma en ging filosofie studeren in Amsterdam. Toen ik daar net woonde heeft Falko nog een tijdje bij mij gelogeerd. Hij had besloten toch te gaan studeren en was bezig met de toelating van een studie in Amsterdam. In die tijd was hij al veel bezig met spiritualiteit. Ik weet nog dat hij op een ochtend midden in het Vondelpark opeens yoga-oefeningen ging doen. Nu kijkt niemand daar meer van op, maar twaalf jaar geleden was dat best een beetje apart. Maar zoals altijd trok hij zich nergens iets van aan en deed hij gewoon zijn ding.”

Buitengesloten

“Achteraf gezien is het allemaal heel snel gegaan met de nieuwe levensweg van mijn broer. Hij was bezig met zijn spirituele zoektocht toen hij tijdens zijn studie een aantal jongens ontmoette die moslim waren. Ze raakten bevriend en zo is hij zich gaan verdiepen in de islam. Overigens wisten wij hier allemaal niks van. En toen mijn ouders mij belden om te vertellen dat Falko zich had bekeerd wist ik niet wat ik hoorde. Het kwam voor mij en voor de rest van ons gezin volledig onverwacht en dat vond ik er ook zo pijnlijk aan. Over zo’n grote levensbeslissing praat je toch met de mensen die je dierbaar zijn? Maar voor hem voelde dat anders. Dit was zijn keuze en hij viel er verder toch niemand mee lastig, zo redeneerde hij. Ik voelde me buitengesloten en was bang dat ik hem kwijt zou raken. Opeens leken onze levens zo oneindig ver van elkaar verwijderd. Ik stond op vrijdagavond te dansen in een club terwijl hij met zijn broeders in de moskee zat. En hoe konden onze idealen ooit nog met elkaar matchen? Zelf was ik op dat moment erg bezig met feminisme, ik las veel feministische literatuur en vond dat we voorbij het geslacht moeten kijken en moeten losbreken uit die opgelegde hokjes. Terwijl Falko voor mijn gevoel juist weer terugging naar het hokjesdenken.

In die periode was ik naast mijn studie filosofie ook bezig met een cursus documentaire maken. En mijn worsteling met de bekering van mijn broer leek me een interessant onderwerp voor mijn eerste film. Bovendien leek het me ook een fijne en veilige vorm om met hem in gesprek te gaan. Ik hoopte zo ook weer dichter bij hem te komen, want ik miste mijn broer. Hij was veranderd en zoals hij altijd alles in zijn leven vrij fanatiek had gedaan, ging hij er ook in het belijden van zijn nieuwe geloof helemaal voor. Later leerde ik dat het een feit is, er is zelfs wetenschappelijk onderzoek naar gedaan, dat bekeerlingen vaak fanatieker zijn dan mensen die in het geloof worden geboren. Ze maken een bewustere keuze en daarnaast willen ze ook geaccepteerd worden door de groep. Ook Falko ging all the way; hij liet zijn baard staan, probeerde te leven volgens de geboden van Allah en ontmoette een moslimvrouw met wie hij trouwde en een gezin stichtte. Dat hij aan mijn documentaire wilde meewerken, vind ik bijzonder. Het is een fijn gevoel dat hij mij zijn vertrouwen heeft gegeven. En daarnaast dacht hij waarschijnlijk ook gewoon: oké, dit is een kans om te laten zien hoe mooi mijn geloof is en dat te delen met andere mensen.”

null Beeld

Houvast

“Zo mocht ik met hem mee naar Duitsland, naar de plek waar hij elke maand samenkomt met zijn moslimbroeders en hun geestelijk leider. Ik vond het spannend en was best huiverig voor wat ik daar zou aantreffen. Maar eigenlijk werden veel van mijn vooroordelen meteen al weggenomen. We arriveerden op een idyllische plek met een grote tuin waar spelende kinderen en loslopende kippen vrolijk door elkaar scharrelden. De sfeer was gemoedelijk en opgetogen, bijna als op een familiefeest. Op deze samenkomst aten de mensen met elkaar, mannen en vrouwen in aparte ruimtes, en werd er gezongen en gebeden. Ik vond het mooi om te zien hoe gelukkig Falko hier was. Ik ben hem beter gaan begrijpen en zie wat hij vindt in zijn geloof: geluk, betekenis en gemeenschapsgevoel. Het geloof geeft hem ook houvast: als je volgens deze regels leeft, dan ben je een goed mens. In mijn documentaire vertelt Falko dat hij zich tijdens een van zijn surftrips, die vooral draaiden om zijn eigen genot en plezier, opeens afvroeg wat eigenlijk zijn betekenis op de wereld was. Dat antwoord heeft hij gevonden in de islam.”

Stappen terug

“We zijn zeker weer dichter bij elkaar gekomen. Maar feit blijft dat we op sommige punten botsen. Zo vind ik zijn visie op de rolverdeling in het gezin achterhaald en beperkend. Voor mijn gevoel deed mijn broer stappen terug in de tijd, terwijl ik altijd had gedacht dat wij, de nieuwe generatie, juist vooruitgang zouden brengen. Dat vrouwen steeds gelijkwaardiger aan mannen zouden zijn. Maar Falko vindt: de vrouw zorgt voor de kinderen en het huishouden en de man verdient geld. Hij heeft nu drie kinderen en als ik hem tegen zijn vrouw hoor zeggen: ‘Selma, de kleine heeft een snottebel’, denk ik: ja hallo, alsof jij die snottebel niet kunt afvegen? Dan lijkt het vooral een goed excuus om vervelende taakjes uit de weg te gaan. Maar goed, ik heb uiteindelijk door onze gesprekken zelf wel iets belangrijks ingezien. Eerder was ik harder, kon ik iemand veroordelen als hij er in mijn ogen een ‘verkeerde’ mening op nahield. Nu wil ook voorbij die mening kijken en zie ik in hoe belangrijk het is om elkaar toch vooral als mensen te blijven zien, ongeacht je idealen.”

null Beeld

Emigreren

“Mensen vragen mij vaak of er een vervolg komt op mijn film. Eerst dacht ik: nee, ik ben wel even klaar met het filmen van mezelf en mijn familie, ik ga lekker verder met andere projecten. Maar afgelopen jaar is er toch weer iets gebeurd wat ik wel filmwaardig vind: Falko belde mij om te vertellen dat hij met zijn vrouw en kinderen naar Afrika ging emigreren. Hij was helemaal klaar met ‘de dictatuur’ hier in Nederland. Hij doelde op de coronamaatregelen, zoals het maximale aantal bezoekers dat je thuis mocht ontvangen. Hij vertrok naar Tanzania waar de overheid afgelopen zomer al riep ‘coronavrij’ te zijn, maar ondertussen laten ze geen journalisten toe. Eerst dacht ik dat hij nu echt de realiteit uit het oog was verloren, het was weer een enorm radicaal besluit. Maar toen ik hem een paar weken later via Skype sprak en zag hoe hij en zijn gezin waren gesetteld op het eiland Zanzibar waar hij een surfschool en strandtentje gaat beginnen, dacht ik: waarom ook niet. Mijn broer trekt zijn eigen plan in dit leven. Als ik één les heb geleerd is het wel dat je iemand niet hoeft te diskwalificeren om zijn andere mening. Wie ben ik om te bepalen wat ‘normaal’ is?”

De film ‘Mijn broer en ik’ is terug te kijken via npostart.nl.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden