PREMIUMMaatschappij

Zo kom je over je ontslag heen

null Beeld Magda Rinkema
Beeld Magda Rinkema

Als ontslag voelt als het einde van de wereld, is het verleidelijk om direct op zoek te gaan naar een nieuwe baan. Toch is het beter om de klap eerst te verwerken. En daar is een simpel stappenplan voor.

Yasmine EsserMagda Rinkema
null Beeld

Het is bijna onmogelijk om je voor te bereiden op ontslag, zelfs niet bij een reorganisatie. Het is sowieso verstandig om de geldzaken op orde te hebben en wat spaargeld achter de hand. Maar hoe ga je om met de golf aan emoties?

“Een baan verliezen is ontzettend stressvol, de toekomst is een zwart gat”, legt Angela Bottenberg uit, bestuurder bij vakbond FNV. Ze geeft al jaren cursussen aan mensen die hun baan verliezen en zag heel wat verschillende reacties op ontslag voorbijkomen. De ene persoon huilt vooral, de ander wordt kwaad of krijgt thuis een kort lontje. Veel mensen schamen zich. Ook fysieke klachten komen voor: extreme vermoeidheid, hoofdpijn. “Het zijn normale reacties op een ongewone situatie”, stelt ze gerust. Grofweg tachtig procent van de ontslagen medewerkers is veerkrachtig. Ze gaan door een rottijd, maar uiteindelijk komen ze hun ontslag te boven, zegt psycholoog Janske van Eersel die aan de Universiteit Utrecht promoveert op rouwverwerking bij baanverlies. Werknemers die hun werk zagen als hun droombaan, hebben meer kans op gevoelens van rouw na dienstbeëindiging. Verder blijven mensen die hun identiteit ophangen aan hun functie en naast hun baan niet echt een sociaal leven hebben vaker hangen in treurnis. Wees in zo’n geval niet bang om hulp te zoeken bij een psycholoog, want dan is het best moeilijk om er alleen uit te komen.

null Beeld
null Beeld

Ontslagen worden is een rouwproces, net zoals bij een dierbare. Neem dus waardig afscheid. Dus niet met een ongemakkelijke borrel met collega’s in wie je geen zin hebt, maar met iets waar je je goed bij voelt, met de mensen met wie je fijn gewerkt hebt.

Zowel Bottenberg als Van Eersel adviseren om er veel en gedetailleerd over te praten, dat helpt om de situatie helderder te krijgen. Soms is schrijven fijner, in een dagboek of een brulbrief naar die vreselijke leidinggevende. Van Eersel: “Verstuur die niet, maar verzin er iets anders creatiefs mee. Verscheuren, verbranden, begraven, bevestig ’m aan een vuurpijl, wikkel ’m om een steen en smijt ’m in het water, noem maar op. Deze oefeningen helpen bij het loslaten.” Vergeet niet vaarwel te zeggen tegen de oude identiteit. Wie zijn we eigenlijk zonder werk? We zijn méér dan een salesmedewerker of filiaalchef. Probeer te bedenken wat écht belangrijk is. Als we op ons sterfbed willen terugkijken op een waardevol leven, hoe zag dat er dan uit? Dat hoeft niets met werk te maken te hebben.

null Beeld

Een werkdag lang solliciteren heeft geen nut, maar van de hele dag als een zielig hoopje op de bank liggen knapt ook niemand op. Van ritme daarentegen wél.

Uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat leven met regelmaat – op tijd opstaan, gezond eten, bewegen, genoeg slapen – verband houdt met een betere mentale gezondheid. Andersom kan een onregelmatig leven gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals maagzweren en hart- en vaatziekten. Stel dagelijks kleine doelen: met twee mensen uit een netwerk contact opnemen, drie vacatures zoeken of een podcast luisteren over het vakgebied. Plan ook iets leuks in, dat vermindert stresshormonen en maakt nadenken makkelijker. “Dit klinkt allemaal eenvoudig maar als je het niet meer ziet zitten, is het echt een opgave”, zegt Bottenberg. “Sommige mensen zijn zo ontredderd door het verdwijnen van hun ritme dat ze alsnog ’s ochtends de deur uitgaan en pas om vijf uur terugkomen.” Echt geen ideeën voor een dagbesteding? Van Eersel tipt om iets te doen voor een ander. Dat kan van alles zijn. Van een kaartje sturen tot een voorbijganger complimenteren met zijn of haar parkeerkunsten. De website van Random acts of kindness biedt inspiratie. Ook vrijwilligerswerk kan helpen om ons weer nodig te voelen en minder met onszelf bezig te zijn.

null Beeld
null Beeld

Meteen na het ontslag een motivatiebrief de deur uitdoen is verleidelijk voor wie zo snel mogelijk niet meer werkloos wil zijn, maar niet per se slim. Wie nog midden in het rouwproces aan een nieuwe baan begint, vergelijkt alles constant met de oude situatie. Of wacht onbewust tot het wéér misgaat.

“Mensen die meteen doorrennen, duwen eigenlijk een bal onder water”, zegt Van Eersel. “Ze willen niet voelen hoe pijnlijk het allemaal is. Dat gaat een tijd goed, tot die bal toch omhoog schiet. Zij kunnen later te maken krijgen met burn-outklachten.” Ze legt uit dat rouw uit twee onderdelen bestaat: verlies en herstel. De ene keer zijn we droevig. We denken aan het verleden, praten over de leegte, huilen en ruimen spullen op. De andere dag zijn we bezig met herstel, we bedenken wat er allemaal wél kan en maken plannen voor de toekomst. In een ideaal rouwproces pendelen we daar steeds tussen op en neer. Geneigd om meteen in de actiestand te springen? Ga dan eens met een boek op de bank zitten. Of plan een dag sauna. Maak ruimte voor het verlies. Anderzijds is blijven hangen in zelfmedelijden ook niet goed. Ga wandelen en probeer te bedenken wat de toekomst kan brengen. Een andere baan in dezelfde sector? Misschien doorgaan als zelfstandige? Of een complete carrière- switch? Alles is mogelijk. Het is dan nuttig om te bedenken waar we goed in zijn. “In deze fase is het goed om te praten met een loopbaancoach of -consulent”, zegt Angela Bottenberg van FNV. “Zo iemand kan laten zien waar je goed in bent. Door een ontslag kunnen mensen onzeker worden. Samen kun je bedenken wat voor werk je nog meer kunt doen met die kwaliteiten.”

Gouden tip

Vertel anderen over uw banenzoektocht. Er zal maar net iemand tussen zitten met een gouden tip. Toch is het misschien pijnlijk om het te vertellen, dus denk goed na over het verhaal, aldus Eleanor Tweddell in haar boek over leven na ontslag. ‘Hoe je over jezelf praat, speelt een belangrijke rol bij het oppakken van de draad’, schrijft ze. ‘Als je weet wie je bent, waarom je iets doet en waarom jij op allerlei verschillende manieren uniek bent, kan dat je het zelfvertrouwen geven om het over alles te hebben.’ Waarom je baan verliezen niet het einde van de wereld is, Eleanor Tweddell € 18,99 (Business Contact)

null Beeld

Pas als je weet waar je goed in bent en wat je graag wil, is het tijd om te solliciteren. Bereid dat wel tot in de puntjes voor.

Een afwijzing zou funest kunnen zijn voor het zelfvertrouwen. Misschien lukt het niet om het ontslag volledig te accepteren. Als iemand er jaren later over begint, is het niet raar om nog steeds vol te schieten of te denken: het was gewoon onrechtvaardig, waarom moest mij dit overkomen? Maar bij wie voor zichzelf een nieuwe toekomst ziet, slijt het verdriet uiteindelijk.

Even oefenen

Oefenen op een ‘verkooppraatje’ is een goed idee. Beantwoord vragen als: waarom doe ik dat wat ik doe? Waar ben ik van nature goed in? Over welke aangeleerde vaardigheden beschik ik? Waarvan bloei ik op? Wat is mijn grootste prestatie? Zo wordt het vanzelf makkelijker om vragen te beantwoorden bij een sollicitatiegesprek of tijdens netwerkevenementen, het cv bij te werken, een idee te pitchen, uzelf te verkopen aan klanten en het vertrouwen te hebben om uzelf aan de wereld te laten zien.

null Beeld

Nathalie Montfoort (48) werkte voor een magazine voor ondernemers en had altijd goede functioneringsgesprekken. Toch moest ze na elf jaar weg.

“Vlak voor kerst werd ik door de nieuwe eigenaar ontslagen. We hadden geen klik, maar dit zag ik niet aankomen. Ik had hart voor de zaak en nog nooit gehoord dat ik mijn werk niet goed deed. Mijn vaste contract bleek niks waard – als ze van je af willen, dan lukt dat wel. Ik schaamde me, dus ik vertelde aan bijna niemand wat me was overkomen. Ik wilde zo snel mogelijk weer een baan, het liefst een betere zodat ik een lange neus naar de directeur kon maken. Diezelfde avond nog reageerde ik op een vacature. Ik kreeg drie maanden doorbetaald, maar hoefde niet meer te komen. Zelfs mijn mailbox kon ik niet meer bekijken. Gelukkig had ik veel afleiding door de feestdagen. Maar toen in januari iedereen weer aan de slag ging en ik op een doordeweekse dag door winkelcentra struinde, voelde ik me zo’n loser. Ik hoorde gewoon aan het werk te zijn. Van solliciteren maakte ik een dagtaak. Na een paar maanden werd ik aangenomen bij een bedrijf dat achteraf helemaal niet bij me paste. Ik wilde te snel iets vinden, denk ik. Ik werd ziek en toen viel mijn grootste klant weg. Mijn halfjaarcontract werd niet verlengd. Ik zou dus wéér het jaar op de bank beginnen. Gelukkig vond ik direct een nieuwe baan bij een bloemenveiling, een die echt bij me past. Het duurde even voor ik mijn zelfvertrouwen terugvond, dat had een deuk opgelopen door het ontslag. Nog steeds word ik verdrietig als ik terugdenk aan hoe het allemaal is gegaan. Maar ik weet dat ik uiteindelijk een leukere baan heb gevonden. Ik krijg regelmatig een compliment of iemand zegt dat ze blij met me is. Dan denk ik: zie je, ik kan wél wat.”

In de maand dat communicatiemedewerker Martha Douwma (53) vierde dat ze 25 jaar in dienst was, vloog ze er tijdens een reorganisatie uit.

“Ze vielen met de deur in huis. ‘We hebben gewikt en gewogen, maar helaas hebben we slecht nieuws voor je.’ Mijn teammanager had me die ochtend opgewacht bij de ingang. Ik dacht dat hij daar toevallig zat, dus ik maakte er nog een grapje over, maar zijn blik was serieus en hij begeleidde me naar een vergaderruimte. Daar zat ook mijn manager. Toen wist ik: dit is niet goed. Vrijwel meteen werd ik emotioneel – er waren niet eens zakdoeken! Na afloop ging ik naar huis en at ik met twee goede vrienden een flink stuk taart met slagroom. De reorganisatie was geen verrassing, maar ik was vooral bezig met mijn jubileum. Ik had zelfs al mensen uitgenodigd voor het feest. Dat liet ik doorgaan. Daarna zette ik de knop om. Ik wilde vooruitkijken en dat ging aardig, want ik ben een doener. Maar maanden later kwam de klap alsnog. Ik was gek op mijn werk en het voelde alsof het doel van mijn bestaan wegviel. Van mezelf verkopen wist ik niets. Vroeger stuurde je een brief en cv, nu bleken ook pitchen, sollicitatievideo’s en netwerkbijeenkomsten zinvol. Bovendien hielp mijn leeftijd niet mee. Mensen in mijn omgeving bleven maar zeggen dat het echt snel goed zou komen. Dan dacht ik gefrustreerd: maar wanneer lukt het? Door alle concurrentie en afwijzingen was het financieel en emotioneel een zware tijd. De ene keer had ik niet de goede ervaring, dan was ik weer te ambitieus. Contact met andere werkzoekenden hield me op de been. En ik had veel aan gesprekken met een loopbaancoach en vrijwilligerswerk. Ik leerde opnieuw wie ik ben, wat ik goed kan en wil. Maatschappelijk relevant werk bleek voor mij belangrijk. Na twee tijdelijke banen kan ik vijf jaar later eindelijk zeggen dat het de moeite waard was. Ik werk nu bij een jong bedrijf, gericht op duurzaamheid en ik heb het gevoel dat ik daar verschil maak. Sinds ik ben aangenomen voel ik me een stuk lichter.”

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden