Koningshuis

Dit is het leven van koninklijke PUBERS

null Beeld

Op 7 december is prinses Amalia jarig en wordt ze achttien, hét moment waarop haar leven als troonopvolger ingrijpend verandert. Hoe verliep de jeugd van Juliana, Beatrix en Willem-Alexander?

Claudia Witteveen

“Het is af en toe nog onwerkelijk voor me om te realiseren dat dit echt mijn leven is”, zei kroonprinses Amalia een paar jaar geleden tijdens haar allereerste interview. Logisch, want waarom zou je dat beseffen als je weliswaar in een paleis woont, maar ook gewoon naar school gaat, hobby’s en vrienden hebt en door je ouders zo normaal mogelijk wordt opgevoed? Dat besef komt vanzelf, menen haar ouders Willem-Alexander en Máxima. Zij zullen vaak genoeg gesproken hebben over wat Willem-Alexander zelf fijn en minder prettig vond aan zijn opvoeding als toekomstige koning. Hij weet immers hoe het is: achttien jaar worden en troonopvolger zijn. Net als zijn moeder Beatrix en háár moeder, Juliana. Een terugblik.

null Beeld

Koppig en antiautoritair

Wat hadden haar ouders lang op haar moeten wachten. Toen prinses Juliana in 1909 werd geboren, probeerden koningin Wilhelmina en prins Hendrik al járen de troonopvolging veilig te stellen. Maar de koningin kreeg miskraam na miskraam. Toen er eindelijk een kraaiende baby in de wieg lag op Paleis Het Loo, werd die vanzelfsprekend goed beschermd. Het wildste verhaal uit die tijd: dat ze als baby pas in haar kamer mocht slapen als deze met een laboratoriumtest was gecontroleerd op gif, bacillen en, eh, boktorren.
Een gewone jeugd had Juliana niet, maar dat was in die tijd voor een prinses ook niet gebruikelijk. Hoewel moeder Wilhelmina het beste met haar dochter voorhad (ze was zelf ver van haar volk opgegroeid, zonder veel contact met de buitenwereld, laat staan leeftijdgenoten), slaagde zij er maar deels in om haar dochter meer onder de mensen te krijgen. Ja, er was een basisschoolklasje met ‘dochters uit zorgvuldig uitgezochte families’, speciaal samengesteld zodat Juliana leeftijdsgenootjes om zich heen had. Maar toen ze de middelbareschooltijd had bereikt, kreeg ze privéonderwijs, in haar eentje op het paleis. Zo werd Juliana’s puberteit een behoorlijk eenzame exercitie.

null Beeld

Wild dansen

Gelukkig had de prinses persoonlijkheid te over. Koppig was een woord dat veel viel – en dat ook nog altijd graag wordt gebruikt voor haar nazaten. Ze werd door paleismedewerkers daarnaast omschreven als eigenzinnig en antiautoritair. Een vrouw met een sterke eigen wil die de spotlights niet schuwde, complete toneelstukken schreef en iedereen op het paleis eruit zong, een passie die prinses Amalia met haar deelt. Op haar achttiende verjaardag danste Juliana met vriendinnen de charleston zo wild dat haar moeder verbolgen de zaal verliet. Wilhelmina’s eigen achttiende verjaardag was nogal anders geweest: haar vader, koning Willem III, overleed toen ze nog maar tien was. Op dat moment wist ze al dat ze op haar achttiende verjaardag direct koningin zou worden.

null Beeld
  1. Juliana, 10 jaar oud.
  2. Juliana in 1927, 18 jaar oud.

Prinses op kamers, eh, villa

Aan die toekomst wilde Juliana nog niet denken: dat moment zou snel genoeg komen. Gesterkt door haar beroemde koppigheid besloot ze iets te doen wat geen enkele Oranje voor haar had gedaan: ze ging studeren. Het werd rechten, in Leiden, en ze ging ook op kamers. Daar gingen wel enige onderhandelingen op het paleis en bij de universiteit aan vooraf. De prinses had immers geen middelbareschooldiploma (totaal onnodig voor een koningin-in-spe, was destijds het idee). En haar moeder stond erop dat ze ergens ging wonen met een chaperonne. Het werd een villa in Katwijk met uitzicht op zee, twéé chaperonnes én twee studiegenootjes. Ook de universiteit ging akkoord. Een jaar lang zou Juliana studeren – het werden er tweeënhalf. Het waren de gelukkigste jaren in haar leven, zei ze later. Logisch als je bedenkt wat eraan voorafging én wat erna kwam. Zodra de prinses haar eredoctoraat binnen had, begon het kabinet zich met haar te bemoeien. Moest zij, twintig jaar oud, niet eens op zoek naar een geschikte partner? Graag protestants en uit een buitenlandse adellijke familie. Juliana was, hoe kan het anders, koppig. Zeven jaar kostte het haar familie en een select gezelschap politici om haar te koppelen aan een geschikte prins. Deze voor Juliana pijnlijke en opgedrongen zoektocht dreef ook anderen tot waanzin. Minister van Buitenlandse Zaken De Graeff bijvoorbeeld, die na een mislukte koppelpoging aan een Zweedse prins in een brief aan een gezant verzuchtte: ‘Prinses afschuwelijk gekleed. Houding en uiterlijk optreden beneden peil. Prins kijkt HKH aan alsof hij een lepel wonderolie moet slikken.’ Uiteindelijk werd Juliana tóch verliefd, en wel op de uit Duitsland afkomstige prins Bernhard van Lippe-Biesterfeld. Hij was misschien niet net zo verliefd op haar, maar soit. Ze kregen vier dochters en Juliana werd op haar 39e met hem aan haar zijde koningin.

null Beeld

Smijten met deuren

Het huwelijk bleek achteraf niet erg gelukkig, Juliana’s verliefdheid ten spijt. Dit had verstrekkende gevolgen, niet alleen voor Juliana en Bernhard zelf, maar ook voor de populariteit van de monarchie én voor hun dochters. Zeker voor de oudste, troonopvolger Beatrix. Zij stond op Soestdijk bekend als de koppigste van vier pittige meiden. Ze was temperamentvol en smeet weleens met deuren. Op haar kamer praatte ze uren alle spanningen van zich af tegen haar zwarte beo. Ook haar puberteit was niet gemakkelijk, want net toen zij op de leeftijd kwam om zich eens lekker af te zetten tegen haar ouders, barstten achter de paleisdeuren twee bommen. Aan de ene kant waren er Bernhards liefdesaffaires. Aan de andere kant was er Juliana’s obsessie met gebedsgenezeres Greet Hofmans, die de familie doormidden spleet.

null Beeld
  1. Beatrix in 1956, bijna 18 jaar.
  2. In 1956, met vriendinnen in Leiden.

Zeg maar Koninklijke Hoogheid

Beatrix zette zich in die tijd steeds meer af tegen haar moeder, die haar uiterste best deed om haar dochters zo normaal mogelijk op te voeden. Spullen die landgenoten niet konden betalen, kwamen het appartement niet in. Het personeel werd als familie behandeld, niet als onderdanen. Het moet heel pijnlijk zijn geweest voor Juliana toen haar oudste op haar veertiende iedereen maande om haar voortaan aan te spreken met Koninklijke Hoogheid. Ook de mensen in haar geliefde paardenstal – nog zo’n Oranje-hobby die generatie op generatie blijft terugkomen. In de Hofmans-affaire koos Beatrix de kant van haar vader, al maakte ze jaren later duidelijk dat dit geenszins betekende dat hij heilig voor haar was. “Je bent als twaalfjarig meisje aan de leeuwen overgeleverd”, zei ze daar later over. “En in die fase loopt je vader achter de meiden aan.”
Toen het tijd werd om uit te vliegen, deed Beatrix iets onverwachts: ze volgde het voorbeeld van haar moeder. Studeren zou ze, in Leiden. Rechten. Maar waar Juliana zich door half Leiden liet aanspreken als Jula en erop stond dat ze overal werd getutoyeerd, deed Beatrix het op haar eigen manier. Niks je en jij, gewoon Koninklijke Hoogheid. Slechts een klein groepje intimi mocht haar Trix noemen.

null Beeld

Zo normaal mogelijk

Daar was Beatrix jaren later, als moeder van drie zoons, kennelijk een beetje van teruggekomen. Want toen Willem-Alexander voor het eerst naar school ging, een bosje bloemen voor de juf in zijn trillende handjes, werd het onderwijzend personeel verzocht om het prinsje en zijn twee broertjes ‘net zoals de rest te behandelen’. Hen werd een normale jeugd gegund. Ze woonden wel in een paleis natuurlijk, in Kasteel Drakensteyn in Baarn, dat Beatrix in haar studententijd voor zichzelf kocht. Maar ze gingen naar doodgewone scholen, hadden gewone vriendjes en geen televisie, want daar moesten prinses Beatrix en haar man prins Claus niets van hebben. De jongens luisterden veel naar de radio (Hilversum 3) en speelden in de tuin van het kasteel. Daarnaast begon in hun jonge jaren de traditie van een jaarlijkse skivakantie naar Lech, waardoor de prins er een passie bij kreeg. Ook liepen er op Drakensteyn veel huisdieren rond. Het was behoorlijk idyllisch.

null Beeld
  1. Moeder en zoon, juli 1985.
  2. Vader en dochter in 2019
  3. Willem-Alexander in 1986.

Béétje lastig

Alles veranderde compleet toen Beatrix in 1980 koningin werd en met het hele gezin naar Huis ten Bosch in Den Haag verhuisde om dichter bij de majesteitelijke taken te wonen. De jongens sloegen een voor een aan het puberen. Beatrix moest dealen met de schade van de Lockheed-affaire van haar vader en prins Claus werd in het buitenland behandeld voor zijn depressie. Kortom: het werd er thuis niet gezelliger op. “Pas toen mijn vader terugkwam na enkele jaren afwezigheid, besefte ik hoe groot de druk op ons gezin daardoor was”, zei Willem-Alexander er later over. “Als je vader ziek is, kun je je als puber niet afzetten tegen je ouders. Dat heb ik heel moeilijk gevonden.” Zó moeilijk dat hij na een lastige switch van de ene naar de andere middelbare school zelf koos voor nóg een overstap; de kroonprins vertrok naar een kostschool in Wales om daar zijn vwo af te maken. Lekker ver weg van nieuwsgierige Nederlandse ogen en het gedoe thuis. Zelf zei hij daarover: “Ik vond mezelf niet lastig. Mijn ouders vonden zichzelf niet lastig. Maar elkaar vonden we wél lastig.” In Wales werd hij achttien, midden in zijn eindexamentijd. Hij maakte er vrienden in alle uithoeken van de wereld en ontdekte zijn passie voor vliegen, wat uiteindelijk leidde tot een opleiding aan de KLM Flight Academy. Nog steeds vliegt hij regelmatig als piloot voor deze luchtvaartmaatschappij.

null Beeld

Koppig én slim

Dochter Amalia is nog niet zo ver. Zij moet eerst nog een studierichting kiezen. Ze twijfelt tussen geschiedenis, rechten of iets economisch, schrijft Claudia de Breij in haar boek ter gelegenheid van de achttiende verjaardag van de kroonprinses. Daarin horen we voor het eerst écht van haar. Amalia en haar zusjes Alexia en Ariane zijn in dezelfde lijn grootgebracht als hun vader: een zo normaal mogelijke jeugd met zo min mogelijk klikkende camera’s, onderwijs op een gewone school, trainen op het hockeyveld of in de paardenstal, normale vrienden en vriendinnen. Dat wierp zijn vruchten af, vertelt Amalia in het boek. ‘Ik was nooit de rebel, heb nooit problemen gemaakt om problemen te maken. Ik vind ruzie sowieso heel irritant. Qua opvoeding heb ik van mijn ouders het idee dat ze me een doel geven, om mezelf te verbeteren en een goed mens proberen te zijn.’ Hier spreekt een zeer slimme prinses. Eentje die cum laude haar gymnasiumdiploma haalde en die besloot voorlopig af te zien van de uitkering die haar vader, oma en overgrootmoeder wél accepteerden vanaf hun achttiende. Noem het modern, ongetwijfeld te danken aan de invloed van haar moeder Máxima. En aan het feit dat ze haar jeugd wist te volbrengen zonder ook maar één officiele taak te verrichten, wat nog even smaakt naar meer. Al komt daar op 8 december, de dag na haar verjaardag, wel verandering in. Dan neemt ze zitting in de Raad van State, waar ze als ze ooit koningin wordt een symbolische functie krijgt. Zover is het nog lang niet. ‘Als mijn vader nu iets overkomt, zou ik vragen of mijn moeder het eerst een paar jaar wil overnemen. Ik heb vooral tegen mijn vader gezegd: blijf jij maar gewoon lekker gezond eten en veel sporten.’ Hoewel ze zegt dat ze nog veel heeft te leren en te groeien is één ding zeker: we krijgen met Amalia een zelfstandige, slimme koningin met een flinke dosis humor en... koppigheid. ■

In onderstaande video vertelt schrijfster Claudia de Breij over haar bijzondere tijd met de prinses.

  • Fotografie: ANP, Martijn Beekman, Rob Croes/Anefo/CC, Getty Images, Imageselect, RVD
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden