Circa 1920:  koningin Wilhelmina (1880 - 1962), de moeder van Juliana, de oma van prinses Beatrix.  
(Foto: Hulton Archive/Getty Images) Beeld Getty Images
Circa 1920: koningin Wilhelmina (1880 - 1962), de moeder van Juliana, de oma van prinses Beatrix. (Foto: Hulton Archive/Getty Images)Beeld Getty Images

PREMIUM

Koninklijke Kiekjes: Wilhelmina, het bewogen leven van de koningin van de primeurs

Elke week duiken we in de royal archieven voor koninklijke kiekjes met een goed verhaal. Deze week gaat het over een van onze langst zittende vorstinnen ooit: koningin Wilhelmina.

Claudia WitteveenGetty Images

Een Platinum Jubilee, zoals dat van koningin Elizabeth II, dat zullen we in Nederland vermoedelijk nooit meemaken. Elizabeth (96) zit dit jaar zeventig jaar op de troon. Koningin Beatrix hield het 33 jaar vol. Koningin Juliana 32 jaar. Zij kozen zelf voor hun moment van aftreden. Iets wat in het verleden ondenkbaar was, totdat koningin Wilhelmina in 1948 voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis die keuze maakte.

Inhuldigingsportret van koningin Wilhelmina, geschilderd door Thérèse Schwartze, 1898. Beeld Paleis Het Loo Nationaal Museum
Inhuldigingsportret van koningin Wilhelmina, geschilderd door Thérèse Schwartze, 1898.Beeld Paleis Het Loo Nationaal Museum

Koningin Wilhelmina was in veel dingen de eerste

Het was een van de vele primeurs uit het leven van Wilhelmina. Ze werd de eerste echte koningin van ons land. De eerste vrouw die (in dollars) miljardair werd. De eerste Nederlandse vorstin die vanuit het buitenland regeerde tijdens de oorlog. De eerste die na de oorlog op de fiets sprong om haar landgenoten op te zoeken. De eerste die een eigen autobiografie besloot te schrijven. En ja, dus ook de eerste die besloot dat bijna vijftig jaar op de troon écht genoeg was.

Eigenlijk was het zelfs 58 jaar, al was haar moeder, koningin Emma, die eerste acht jaar regentes. Wilhelmina was pas tien jaar toen haar vader koning Willem III overleed en zij officieel koningin werd. Haar moeder Emma nam de eerste jaren waar, maar op haar achttiende verjaardag moest Wilhelmina eraan geloven. Een week later werd ze officieel ingehuldigd.

Van links naar rechts: prinses Wilhelmina, koningin Juliana en prinses Beatrix, 25 februari 1956. Beeld Koninklijke Bibliotheek
Van links naar rechts: prinses Wilhelmina, koningin Juliana en prinses Beatrix, 25 februari 1956.Beeld Koninklijke Bibliotheek

Koningin Wilhelmina: ‘Die verjaardag was de drempel van mijn leven’

Hoe heftig ze dat vond, zou ze pas decennia later uitspreken, toen haar kleindochter Beatrix haar achttiende verjaardag vierde. Aan haar particulier secretaris vertelde ze: “Uiterlijk zal men niets aan me merken. Ik heb geleerd me te beheersen. Maar er zal niemand zo intens bewogen zijn als ik. Ik beleef mijn achttiende verjaardag weer. Mijn vader was er niet meer en ik moest gaan regeren. Mijn kleindochter is gelukkiger, haar voorgangster leeft nog en voor haar is de volgende week net als de vorige. Voor mij was die verjaardag de drempel van mijn leven.”

Koningin Wilhelmina, 1939. Beeld Nationaal Archief, CC0
Koningin Wilhelmina, 1939.Beeld Nationaal Archief, CC0

Twee Wereldoorlogen, een ballingschap, een ongeluk, drie miskramen...

Uiteindelijk zou Wilhelmina als koningin onder andere twee Wereldoorlogen en de dekolonisatie van Indonesië meemaken, ging ze met het kabinet in ballingschap in Londen en werd ze door Winston Churchill geprezen als ‘de enige man in het Nederlandse kabinet’ in die oorlog. Ze groeide uit tot een symbool van het verzet, al was er ook kritiek op het feit dat ze Nederland had verlaten in de oorlog.

Koningin Wilhelmina in de Tweede Wereldoorlog tijdens een uitzending van Radio Oranje in Londen. Beeld Nationaal Archief, CC0
Koningin Wilhelmina in de Tweede Wereldoorlog tijdens een uitzending van Radio Oranje in Londen.Beeld Nationaal Archief, CC0

Het zijn genoeg ervaringen voor tien levens, en dan was dit alleen nog maar wat er speelde in haar werk. Privé was het vaarwater niet veel rustiger. Zo waren daar de dood van haar vader toen ze nog zo jong was, haar niet altijd vrolijke huwelijk met prins Hendrik (haar achterneef) en het rijtuigongeluk dat haar in 1908 bijna het leven kostte. Daarbij kwamen nog de druk die ze voelde om de bloedlijn voort te zetten als de laatst levende Oranje-Nassau en de drie miskramen (waarvan eentje omdat ze tyfus kreeg) voordat ze uiteindelijk haar enige dochter Juliana kreeg.

Koningin Wilhelmina met haar enige kind na enkele miskramen: prinses Juliana, 1909. Beeld Nationaal Archief
Koningin Wilhelmina met haar enige kind na enkele miskramen: prinses Juliana, 1909.Beeld Nationaal Archief

Koningin Wilhelmina’s belangrijke nalatenschap

Een regeerperiode van 50+ jaar is altijd veelbewogen, dat zal queen Elizabeth zeker beamen. Maar voor geen enkele Nederlandse vorst heeft dat zo gegolden als voor koningin Wilhelmina. Ze zou er trots op zijn geweest dat haar nalatenschap bestaat uit het feit dat haar dochter, kleindochter, achterkleinzoon en straks achter-achterkleindochter zelf kunnen kiezen wanneer ze afstand van de troon doen.

Er zullen ongetwijfeld Britse royals zijn die wensen dat zij ook zo’n voorouder hadden rondlopen.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden