PREMIUMTUIN

Herfsttuin: hoera voor de dahlia

null Beeld Sietske de Vries
Beeld Sietske de Vries

De borders in de tuin van kunstenaar Heikie Hoeksma (73) worden weleens vergeleken met impressionistische schilderijen. “Alleen schilder ik niet met verf, maar met bloemen en vooral op gevoel.”

Mirjam EnzerinkSietske de Vries
null Beeld
  • In de ‘Poëtische border’ bloeien voor het hek dahlia ‘Karma Naomi’, Lobelia fulgens ‘Queen Victoria’ en Persicaria ‘Firetail’. Daarachter bloeit een groot boeket witte herfstanemonen (Anemone hupehensis).
null Beeld
  • Hoeksma is niet bang om uitgesproken kleuren te gebruiken in zijn tuin. Dahlia’s zijn daarvoor dankbare bloeiers, zoals deze ‘Seawood Glory’.

Vuurrode dahlia’s, hemelsblauwe salvia’s en lichtpaarse kattenstaarten dansen door elkaar in de voortuin van Heikie Hoeksma. Met deze gedurfde kleurencombinatie levert de kunstzinnige tuinier meteen zijn visitekaartje af. Want in elke border op zijn 1100 m2 grote erf experimenteert hij weer met een ander, spannend kleurenspel. “Ik groeide op met ouders en grootouders die van tuinieren hielden”, vertelt de kunstenaar. “Ik herinner me nog goed hoe mijn oma blauwe korenbloemen en oranje goudsbloemen met elkaar combineerde in de tuin. Prachtig vond ik dat. Ik had al jong door dat die complementaire kleuren elkaar versterken.”
Niet alleen de kleuren in de roodviolette border zijn indrukwekkend, de compositie is dat ook. De bloemen bloeien hier in vijf lagen boven elkaar, van de lage Phloxen via de dahlia’s naar de pieken van koninginnekruid. Dankzij die zorgvuldige opbouw ogen de borders als weelderige bloemenheuvels. Opvallend is ook de herhaling die is toegepast. Elke kleurgroep komt verschillende keren terug. Op die manier ontstaat zowel verticaal als horizontaal een aangenaam deinend ritme. “Mijn borders worden weleens vergeleken met een impressionistisch schilderij. Ze komen denk ik ook op dezelfde manier tot stand. Alleen schilder ik niet met verf, maar met bloemen, grotendeels op gevoel.”

null Beeld
null Beeld
  1. Dahlia ‘Karma Naomi’.
  2. In de kruidenborder worden grijsbladigen als heiligenbloem (Santolina chamaecyparissus) en Salvia officinalis gecombineerd met witte bloeiers als Echniacea purpurea. Inmiddels sluipt ook steeds meer rood deze tuin in, onder meer met dahlia ‘Bednall Beauty’.
  3. De tuinkunstenaar voor een van de uitbundige borders achter zijn Friese woudhuisje.
  4. Dahlia ‘Classic Swanlake’
  5. Veel van de eenjarige zomerbloeiers waaronder de dahlia’s, maar ook vaste planten bieden stuifmeel en nectar aan insecten.
  6. Favoriete dahlia ‘Karma Lagoon’ combineert mooi met kattenstaart (Lythrum salicaria ‘Blush’) en roze herfstanemonen.

Totaalplaatje

Heikie Hoeksma groeide op in een karakteristiek wit woudhuisje in het Friese dorpje Harkema. Begin jaren negentig legde hij hier in fases zijn bordertuin aan. De vorm is geïnspireerd op een traditionele boerenmoestuin met vakken voor de verschillende gewassen, gescheiden door smalle paden. Ook de beplanting is een knipoog naar vroeger, toen zijn vader hier nog moestuinierde. Peterselie, bieslook, citroenmelisse en rozemarijn zorgen voor een mooie lichtgroene basis. Soorten als citroenkruid, salie en heiligenbloem geven de schilderachtige kruidentuin een mooie zilvergrijze ondertoon. Ook betrouwbare planten als koninginnekruid (Eupatorium maculatum) en grijsbladige Sedums dragen bij aan de ruggengraat van de tuin. Daarnaast weeft Hoeksma graag met lage planten die kleine witte bloemetjes geven. De Kalimeris pinnatifida ‘Hortensis’ en fijnstraal (Erigeron annuus) zorgen voor bloeiende ondertapijtjes. “Vaak vragen mensen me naar de namen van alle mooie bloemen die hier in het oog springen. Terwijl basisplanten als heiligenkruid, salie en alant minstens zo belangrijk zijn voor het totaalplaatje. Alleen als de basis van een border stevig staat, komen de bloemen goed tot hun recht.”

null Beeld

Licht in de border

Zodra Hoeksma de basisaanplant in de lente op orde heeft, gaan de ruim honderd dahliaknollen de aarde in. Het zijn z’n favoriete zomerbloeiers. “Voorheen was dit een boerenbloementuin. Maar ik merkte dat de tuin eigenlijk nooit helemaal af was. Nu met de dahlia’s is de tuin vanaf half juli op zijn hoogtepunt. En dat duurt soms wel tot eind oktober.” De kunstenaar zet de dahlia’s vaak soort bij soort uit in de verschillende borders, zodat wolken van kleur ontstaan.
Vroeger voerden vooral roodbloemige soorten de boventoon. De laatste jaren weeft Hoeksma enthousiast zijn favoriete lila dahlia, de sterke ‘Karma Lagoon’, door de verschillende borders. Ook met andere eenjarigen en niet-winterharde lievelingen als Salvia indigo brengt hij verticale kleuraccenten aan. Ondertussen blijft de tuinman visualiseren. Want niet alleen de verhoudingen moeten goed zijn, ook de kleuren van de verschillende soorten moeten elkaar versterken. “En dan kom ik in een flow, hè? Dan zie ik in gedachten die opgaande lijnen al helemaal voor me. Hoe Verbena bonariensis en Veronicastrums de hele zaak omhoog tillen. En dan word ik steeds enthousiaster.”
De finishing touch van de roodviolette border bestaat uit witte stipjes van de Erigeron annuus. Zoals de Nederlandse naam ‘zomerfijnstraal’ al belooft, brengen deze witte bloemetjes licht in de border. Ze verbinden de kleuren en leggen er een fijne waas overheen. “Een soort pointillisme, maar dan met witte bloemen. Die horen erbij, mits gedoseerd. Zou ik er witte Phloxen inzetten, dan krijg je van die lelijke ronde vlekken.”

Wolkjes wolfsmelk

Op de grens van de kruidentuin en de witte voortuin liggen symmetrisch twee halfronde vakken vol dahlia ‘Classic Swanlake’. De stevige witte bloemen lijken in het zonlicht soms zachtgeel en dan weer lichtroze te kleuren. De gele hartjes verspreiden voor vlinders waarschijnlijk een onweerstaanbare geur. In groepjes tegelijk zetten atalanta’s de daling in. “Als ik zeg dat deze dahlia een echte vlinderbloem is, geloven de meeste mensen me niet. Soms tel ik hier wel dertig vlinders! Vooral atalanta’s, maar ook dagpauwogen en gehakkelde aurelia’s.”
Wie door het poortje dieper de tuin in wandelt, komt langs nog veel meer romantische bloemenschilderijen. Zoals de verstilde buxustuin met op de bodem witte wolkjes wolfsmelk (Euphorbia hypericifolia ‘Summer Fog’). Hoogtepunt in de achtertuin is een golvende, paarsrode zee die de Poëtische border wordt genoemd. Weer zo’n fraai opgebouwd eiland van deinende vormen en kleuren. “Deze border inspireert mij als dichter, vandaar de naam. De bloemen in deze tuin en het leven dat ze aantrekken, zijn vaak onderwerp van mijn gedichten.”
Hoeksma verontschuldigt zich en duikt de border in. Een zwaar boeket koninginnekruid dreigt er uit elkaar te vallen en dat zou de border verstarren. Voorzichtig bindt hij de takken samen. Onderweg knipt hij een enkele uitgebloeide dahlia af. Van een afstandje kijkt de kunstenaar naar zijn werk. De compositie is weer in balans. ■

Hoeksma’s favoriete dahlia’s

Classic Swanlake
“Heeft een mooie, zacht witte kleur, bijna lichtgeel soms. Het is een open bloem die veel bijen en vlinders aantrekt.”

Bednall Beauty
“Een lagere vorm van de bekende dahlia ‘Bishop of Llandaff’, wordt ongeveer vijftig centimeter hoog. Mooi in combinatie met Japans bloedgras (Imperata cylindrica ‘Red Baron’). Doet het ook goed in potten.”

Pompon’ (rood)
“Deze oude, rode soort is gemakkelijk toe te passen. De knollen bewaar ik in dozen, ze komen goed de winter door.”

Karma Lagoon
“Prachtig lichtpaars, in de border een opvallende kleur. Als je hem herhaalt, zorgt dat voor ritme.”

null Beeld
  • Aan de zijkant van het huis vulde Hoeksma grote potten met dahlia ‘Bednall Beauty’ en siergras Stipa tenuissima ‘Ponytails’.
null Beeld
  • In de ‘Poëtische Border’ zijn Hoeksma’s favoriete lila dahlia’s ‘Karma Lagoon’ een blikvanger. Op de voorgrond bloeit eenjarige Echium plantagineum ‘White Bedder’.
null Beeld
  1. Achter de gespiegelde kruidentuin is goed te zien hoe de kunstenaar schildert met planten in complementaire kleuren, zoals hier lila en geel.
  2. Elk bloemblaadje van dahlia ‘Seawood Glory’ is voorzien van een contrasterend witte bies, waardoor de bloem gevulder lijkt dan hij is.
  3. Dahlia ‘Gerrie Hoek’ combineert mooi met de fijne aren van Persicaria amplexicaulis ‘Rosea’.
  4. De warme kleuren van de borders steken mooi af tegen het witgeverfde woudhuisje uit 1911.

DAHLIA-TIPS

• Haal de dahlia’s in de herfst na de eerste nachtvorst uit de tuin. Knip de stengel af tot 10 cm boven de knol.

• Laat de dahlia’s (op de kop) drogen voordat je ze opbergt.

• De dahlia’s kun je vorstvrij en donker bewaren in bijvoorbeeld bananendozen.

• Voordat je de bollen plant begin mei, kun je ze – afhankelijk van de grootte – proberen te delen. Zorg er daarbij voor dat elk deel een (groene) scheut of ‘oog’ heeft. Splits de knol vervolgens op het smalste deel met een scherp mes.

• Strooi onder in het plantgat van de dahlia een half handje gedroogde koemestkorrels. Dahlia’s kunnen die extra voeding goed gebruiken.

• Hoeksma kweekt zo’n 20 stuks dahlia’s in potten als reserve voor de tuin, mocht er daar een uitvallen.

LIEFDE VOOR DIEREN

Hoeksma plant veel soorten aan die bijen en vlinders aantrekken, zoals Koninginnekruid (Eupatorium maculatum), ijzerhard (Verbena bonariensis) maar ook de dahlia’s ‘Classic Swanlake’ en ‘Summertime’. Ook vogels zijn hem lief. Elke winter komt een roodborstje zaden uit zijn hand eten. “Speciaal voor vogels heb ik achter in de tuin van snoeihout een takkenwal gemaakt. De palen zijn aan de voorkant met gaas bespannen. Hier groeit kleine klimop tegenaan, waarmee een groene wand is ontstaan die de takkenwal aan het oog onttrekt. Voor sommige vogels een ideale nestplek.”

Citroenkruid tegen bladluis
“Kruiden als heiligenbloem (Santolina) en citroenkruid (Artemisia abrotanum) houden plaagdieren als muggen en bladluizen op afstand. Dat weten vogels ook. Ik zie ze altijd slepen met twijgjes van deze kruiden om hun nesten vrij te houden van lastig ongedierte. Zet ze dus in je tuin als je muggen kwijt wilt of planten hebt die gevoelig zijn voor bladluis.”

NEEM EEN KIJKJE

De tuin van Heikie Hoeksma is elk jaar in augustus geopend voor bezoek. Reserveren is gewenst.
heikiehoeksma.nl

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden