null Beeld

Sonja Barend over haar moeder: “Ze leeft in mijn hoofd”

Jarenlang vroeg Sonja Barend, ze wordt 29 februari 77, in talkshows álles aan haar gasten. Maar privé durfde ze haar moeder niet te vragen naar haar vader, die in 1942 werd afgevoerd naar Auschwitz. In Sonja's zeer persoonlijke boek 'Je ziet mij nooit meer terug' is die zoektocht naar antwoorden de rode draad.

Interview: José Rozenbroek.

Ze heeft een boek geschreven: Je ziet mij nooit meer terug. Een zeer persoonlijk relaas is het geworden. Over haar joodse vader, die in 1942 door twee Nederlanders uit huis werd opgehaald en nooit meer terugkwam. Over haar moeder, die al snel hertrouwde en nog twee zonen kreeg. Over de kleine Sonja, die in de oorlog bij haar katholieke oma en opa in Alkmaar verbleef en pas in 1947 weer bij haar moeder kwam wonen.

De rode draad in het boek is de zoektocht naar antwoorden op de raadsels in haar leven. Waarom werd haar vader al in 1942 weggehaald, terwijl er toen nog geen joden uit gemengde huwelijken werden weggevoerd? Wat voor man was haar vader? Wat voor huwelijk hadden hij en haar moeder? Waarom liet haar moeder haar na de oorlog nog twee jaar bij opa en oma wonen? Waarom zweeg haar moeder haar leven lang over al deze kwesties? Ook schrijft ze in haar boek over de slechte band met haar stiefvader, hoe ze op haar zestiende wegliep en bij de televisie verzeild raakte. Hoe ze, al over de veertig, haar grote liefde ontmoette, een joodse architect, en dankzij hem drie leuke stiefdochters cadeau kreeg. Over de keren dat ze ziek werd: kanker in haar been, twee keer borstkanker, longkanker vlak nadat ze met werken was gestopt.

Tekst gaat verder onder video.

VIDEO: Spiritueel vlogger Manon legt uit waarom positief denken zo belangrijk is.

Word je een angstig mens als je vier keer in je leven kanker krijgt?

“Eigenlijk vijf keer. In mijn boek heb ik een keer weggelaten, omdat ik het een beetje te gortig vond worden. Ja, soms ben ik bang. Maar niet zo dat het mijn leven beheerst, absoluut niet. Wel toen met die borstkanker; daarna had ik een periode dat ik mezelf elke dag controleerde. Gek genoeg heeft de laatste keer, toen ik longkanker kreeg terwijl ik nooit gerookt heb, mijn leven niet veranderd. Het was niet zo dat ik dacht: nu ga ik zorgen dat ik een leuk leven krijg. Ik hád al een geweldig leven, we genoten van elke dag. Wat ik wel een ontdekking vond: je bent sterker dan je denkt. Als ik dit van tevoren had geweten, zou ik gedacht hebben: dit overleef ik niet. Net zoals ik altijd dacht dat ik het niet zou overleven als mijn moeder dood zou gaan.”

Dacht je dat echt?

“Ik hield zoveel van mijn moeder dat ik inderdaad dacht dat ik daar nooit overheen zou komen. Eerlijk gezegd was ik er verbaasd hoe makkelijk ik het overleefde. Drie dagen na haar dood was ik alweer aan het werk.” Grinnikend: “Ik ging wel rare dingen denken, zoals: mama ziet me daarboven en kijkt naar me.”

Denk je dat nog weleens?

“Ze leeft - en dat vind ik een grote troost - in mijn hoofd. Ik denk vaak aan haar. We reden vanmorgen nog langs haar huis. ‘Dag mam’, zeg ik dan. Ik heb heel lang wel tien keer per dag in een flits gedacht: éven mama bellen. En je dan realiseren: o nee, dat kan niet meer. En het was écht niet zo dat we elkaar elke dag belden. Ze was wel vaak in mijn huis als ik aan het werk was. Dat wilde ze graag. Ze had een enorme behoefte om voor me te zorgen. Ik dacht soms als ik een ochtend vrij was: hè, vervelend, mama komt zo. Je wilt ook weleens…” Ze aarzelt.

Privacy. Zeker van je moeder.

Licht beschaamd: “Inderdaad. Maar ik kon het niet over mijn hart verkrijgen. Dat vond ik zielig.”

Grote vraag die je boek bij me opriep: je hield zielsveel van je moeder, maar je had alle reden om boos op haar te zijn. Sonja knikt bevestigend.

Vanaf 1942 woonde je bij je grootouders. Pas in 1947 haalde je moeder je op. Je wist niet beter dan dat je stiefvader je echte vader was.

“Ik heb toen ik een jaar of tien was van een tante gehoord dat mijn echte vader, David Barend, in de oorlog is weggehaald. Niet van mijn moeder. Natuurlijk had ze het me zelf moeten vertellen. Zoals ze me alles had moeten vertellen. Ze heeft me alleen verteld over de manier waarop mijn vader uit huis is gehaald. Dat hij zijn portefeuille in de lamp gooide, haar aankeek en zei: ‘Je ziet mij nooit meer terug’.” Bedachtzaam: “Ja, ik zou best kwaad op haar kunnen zijn. Ze heeft altijd over alles gezwegen. Eigenlijk is het een raadsel waarom al die dingen er niet toe hebben geleid dat we uit elkaar zijn geraakt. Maar ze was ook heel lief. Omdat ze was zoals ze was, hebben mijn broers en ik altijd ontzettend veel van haar gehouden. Vroeger stonden in Libelle van die prachtige plaatjes van mooie moeders in beeldige jurken met een schortje voor. Zo zag mijn moeder eruit. Er was altijd thee, er waren altijd koekjes.” Weer die subtiele lach. “Dat touwtje uit de brievenbus waar Jan Terlouw het over had (hij hield in De Wereld Draait Door een betoog voor het herstel van vertrouwen, red.) betekende voor ons iets heel anders, namelijk: bij die kinderen is de moeder niet thuis. Dan konden ze zichzelf naar binnen laten. Onze moeder was altijd thuis, zij deed altijd de deur voor je open.”

Toen je op je zestiende na een ruzie met je stiefvader wegliep, hield ze je niet tegen. Sterker: ze gooide je je jas achterna.

Ze knikt. “In plaats van dat ze tegen haar echtgenoot zei: ‘Ben jij nu helemaal belazerd om een kind van zestien de straat op te jagen?’ Maar ik heb daar nooit iets achter gezocht. Zo was mijn moeder nu eenmaal. Ze was niet sterk, ze is niet voor mij in de bres gesprongen. Ze wist dat ik naar de hbs wilde, maar mijn stiefvader vond de mulo goed genoeg. Dat liet ze gaan. En ik liet haar gaan.”

MEER SONJA

Je leest het hele interview in Libelle 10, vrijdag 24 februari in de winkel. Haar boek Je ziet mij nooit meer terug (Bezige Bij, € 19,99) is hier te koop.

LEES OOK:

Fotografie: Brenda van Leeuwen.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden